Η κατάσκοπος που με αγάπησε… Η ιστορία της ερωτικής κατασκοπείας είναι παλιά υπόθεση

Αυτό που ξεκίνησε ως μια παλιά τακτική αποπλάνησης έχει εξελιχθεί σε ένα εξελιγμένο εργαλείο πληροφοριών. Το «ερωτικό δόλωμα» στην κατασκοπεία εκμεταλλεύεται ένα από τα παλαιότερα ανθρώπινα τρωτά σημεία: την εμπιστοσύνη. Η διαμάχη γύρω από τον επικεφαλής της Nvidia, Jensen Huang, έχει επαναφέρει την πρακτική στην επικαιρότητα. Οι αναφορές σχετικά με τη σχέση του με μια γυναίκα, την οποία οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες υποπτεύονται ότι έχει δεσμούς με τις κινεζικές μυστικές υπηρεσίες, έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν οι προσωπικές σχέσεις μπορούν να γίνουν μια δίοδος προς τον στενά φυλασσόμενο κόσμο της τεχνολογίας και της εθνικής ασφάλειας.
Από τη Μαρία Καλοπούλου
Μια σχέση μπορεί να χτιστεί πάνω στην έλξη, την τρυφερότητα και την εμπιστοσύνη. Στον κόσμο της κατασκοπείας, ωστόσο, τα ίδια αυτά συναισθήματα μπορούν να αξιοποιηθούν σε πολύ διαφορετική βάση.

Μια πρόσκληση σε δείπνο, μια τυχαία συνάντηση σε ένα πάρτι ή μια φαινομενικά αθώα διαδικτυακή συνομιλία μπορεί μερικές φορές να είναι η αρχή μιας επιχείρησης πληροφοριών.
Ο στόχος μπορεί να πιστεύει ότι απλώς κάνει μία νέα γνωριμία. Το άλλο άτομο μπορεί να έχει μια εντελώς διαφορετική ατζέντα. Αυτή είναι η ιδέα πίσω από την «ερωτική παγίδα», μια τακτική κατασκοπείας στην οποία η ρομαντική ή σεξουαλική έλξη χρησιμοποιείται για να πλησιάσει κάποιος, να κερδίσει την εμπιστοσύνη του και, τελικά, να αποσπάσει πληροφορίες ή να αποκτήσει επιρροή πάνω του.

Ο Huang έχει παραδεχτεί ότι ήταν άπιστος στη σύζυγό του. Αλλά η υπόνοια ότι έγινε σκόπιμα στόχος σε μια επιχείρηση μυστικών υπηρεσιών παραμένει ένας ισχυρισμός, όχι ένα αποδεδειγμένο γεγονός. Η Κίνα έχει απορρίψει τις κατηγορίες, ενώ η Nvidia έχει δηλώσει ότι δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι τα μυστικά της ή οι πληροφορίες εθνικής ασφάλειας έχουν παραβιαστεί.
Η ιδέα της χρήσης της ερωτικής σχέσης για την απόκτηση πληροφοριών δεν είναι καινούργια. Πολύ πριν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα smartphones και την παγκόσμια κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, οι μυστικές υπηρεσίες είχαν ανακαλύψει ότι η προσωπική ζωή ενός ατόμου μπορούσε μερικές φορές να αποκαλύψει πολλά περισσότερα από μήνες παρακολούθησης.
Από πού προήλθε ο όρος «ερωτικό δόλωμα» ή «honeytrap»;

Η εικόνα είναι απλή: Το μέλι προσελκύει, το δόλωμα παγιδεύει. Η λέξη «honeypot» υπάρχει στα αγγλικά εδώ και αιώνες, αρχικά αναφερόμενη σε ένα δοχείο με μέλι και αργότερα αποκτώντας την μεταφορική έννοια του κάτι ελκυστικού που έλκει τους ανθρώπους προς αυτό.
Η σύνδεσή της με την κατασκοπεία αναπτύχθηκε πολύ αργότερα. Ο Βρετανός μυθιστοριογράφος κατασκοπείας John le Carre βοήθησε στη διάδοση της έκφρασης μέσω του μυθιστορήματός του «Και ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι» (Tinker Tailor Soldier Spy) του 1974.
Στους κύκλους των μυστικών υπηρεσιών, η ερωτική παγίδευση συνδέθηκε με τη σκόπιμη χρήση έλξης, σεξ και συναισθηματικής χειραγώγησης για την έκθεση σε κίνδυνο ενός ατόμου.
Η τακτική δεν περιορίζεται σε γυναίκες που στοχεύουν άνδρες. Άνδρες πράκτορες έχουν επίσης αναπτυχθεί για να καλλιεργήσουν σχέσεις με γυναίκες που κατέχουν θέσεις επιρροής ή έχουν πρόσβαση σε απόρρητες πληροφορίες.
Μάτα Χάρι: Η κατάσκοπος που έγινε το πρόσωπο της αποπλάνησης

Λίγα ονόματα έχουν συνδεθεί τόσο στενά με την αποπλάνηση και την κατασκοπεία όσο η Μάτα Χάρι. Γεννημένη ως Margaretha Geertruida Zelle στις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες, έγινε διάσημη ως εξωτική χορεύτρια στο Παρίσι τα χρόνια πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι παραστάσεις της προσέλκυσαν πλούσιους θαυμαστές, στρατιωτικούς αξιωματικούς και άνδρες με επιρροή. Κινούνταν άνετα στην ευρωπαϊκή υψηλή κοινωνία, έναν κόσμο στον οποίο η πρόσβαση και οι διασυνδέσεις μπορούσαν να είναι πολύτιμα αγαθά.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι σχέσεις της άρχισαν να προσελκύουν την προσοχή των μυστικών υπηρεσιών. Οι γαλλικές αρχές την κατηγόρησαν ότι διαβίβασε πληροφορίες στη Γερμανία, ισχυριζόμενες ότι είχε χρησιμοποιήσει τις σχέσεις της με στρατιωτικούς αξιωματικούς για να συλλέξει μυστικά.

Η Μάτα Χάρι συνελήφθη, δικάστηκε από στρατιωτικό δικαστήριο και εκτελέστηκε δια τυφεκισμού τον Οκτώβριο του 1917.
Μέχρι να ξεσπάσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η χρήση ερωτικών και σεξουαλικών σχέσεων για την απόκτηση πληροφοριών είχε γίνει ένα πιο οργανωμένο εργαλείο κατασκοπείας.

Ένα παράδειγμα ήταν η Έιμι Ελίζαμπεθ Θορπ, μια αμερικανικής καταγωγής πράκτορας που εργαζόταν για τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες με το όνομα Μπέτι Πακ. Χρησιμοποίησε τις κοινωνικές της διασυνδέσεις και τις σχέσεις της με διπλωματικές προσωπικότητες για να αποκτήσει πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, βοήθησε στην απόκτηση γαλλικού ναυτικού κώδικα από το καθεστώς του Βισύ, το οποίο συνεργαζόταν με τη ναζιστική Γερμανία. Οι πληροφορίες ήταν χρήσιμες στις συμμαχικές μυστικές υπηρεσίες πριν από την εισβολή στη Βόρεια Αφρική το 1942.
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο

Αργότερα, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Σοβιετικοί τελειοποίησαν τη χρήση πρακτόρων σε αποστολές τύπου «παγίδα με δόλωμα το σεξ». Επέλεγαν άνδρες και γυναίκες με καθημερινή εμφάνιση και ικανοποιητικό μορφωτικό επίπεδο, με τους οποίους μια ερωτική σχέση θα φάνταζε απολύτως πιστευτή.
Συχνά, οι σχέσεις αυτές ξεκινούσαν χωρίς καταναγκασμό, με αποτέλεσμα η αποκάλυψη μυστικών να έχει μεγαλύτερη διάρκεια και να είναι ευκολότερο να διαψευστεί.

Κατά την περίοδο εκείνη, πολλοί δυτικοί αξιωματούχοι ανακλήθηκαν από τη Μόσχα ή τα σοβιετικά δορυφορικά κράτη, αφού εντοπίστηκαν σε ενοχοποιητικές καταστάσεις που είχαν στηθεί από Ρώσους πράκτορες.
Υπήρξαν και περιπτώσεις, όπως αυτή του Βρετανού δημοσίου υπαλλήλου Τζον Βάσαλ, όπου η ευάλωτη θέση του ατόμου δεν έγινε αντιληπτή, με αποτέλεσμα να κατασκοπεύει για λογαριασμό της Σοβιετικής Ένωσης.

Οι υπηρεσίες πληροφοριών σημείωσαν επίσης σημαντικές επιτυχίες κατά τον Ψυχρό Πόλεμο εκμεταλλευόμενες ομοφυλόφιλους άνδρες που κρατούσαν κρυφή τη σεξουαλικότητά τους —όπως ο Βάσαλ και ο Καναδός πρεσβευτής στη Μόσχα, Τζον Γουότκινς—, οι οποίοι απειλούνταν με δίωξη εάν δεν συμμορφώνονταν με τις απαιτήσεις των πρακτόρων.
Ο Ψυχρός Πόλεμος και η άνοδος των «Ρωμαίων» κατασκόπων

Αν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος απέδειξε τη χρησιμότητα της αποπλάνησης στη συλλογή πληροφοριών, ο Ψυχρός Πόλεμος την μετέτρεψε σε μια συστηματική στρατηγική.
Ένας από τους πιο εξέχοντες ασκούντες ήταν ο Μάρκους Βολφ, επικεφαλής της υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών της Ανατολικής Γερμανίας, της HVA, η οποία λειτουργούσε υπό το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας, γνωστότερο ως Στάζι.
Τη δεκαετία του 1950, ο Βολφ ανέπτυξε ένα πρόγραμμα που χρησιμοποιούσε άνδρες πράκτορες για να δημιουργήσουν σχέσεις με γυναίκες που εργάζονταν σε κυβερνητικές υπηρεσίες, υπουργεία και μυστικές υπηρεσίες της Δυτικής Γερμανίας. Έγιναν γνωστοί ως Romeo Spies.

Η στρατηγική εκμεταλλεύτηκε τη μεταπολεμική δημογραφική ανισορροπία στη Γερμανία. Με μεγάλο αριθμό ανδρών να σκοτώνονται κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, πολλές γυναίκες είχαν εισέλθει στην επαγγελματική ζωή και κατείχαν θέσεις που τους έδιναν πρόσβαση σε κυβερνητική αλληλογραφία, πολιτικές συζητήσεις και απόρρητο υλικό.
Οι πράκτορες εκπαιδεύονταν να φαίνονται γοητευτικοί, μορφωμένοι και προσεκτικοί. Εντόπιζαν γυναίκες με πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες, δημιουργούσαν ερωτικές σχέσεις και σταδιακά έχτιζαν συναισθηματική εξάρτηση.
Κάποιες σχέσεις διαρκούσαν χρόνια. Οι πράκτορες μπορούσαν τελικά να πείσουν τις συντρόφους τους να μοιραστούν έγγραφα ή πληροφορίες, μερικές φορές παρουσιάζοντάς τες ως κάτι απαραίτητο για το κοινό τους μέλλον.
Η Στάζι χρησιμοποιούσε επίσης γυναίκες πράκτορες εναντίον Δυτικών διπλωματών και επιχειρηματιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο στόχος ήταν η απόκτηση φωτογραφιών που προκαλούσαν συμβιβασμούς ή άλλου υλικού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για εκβιασμό στόχων.
Η Υπόθεση Προφούμο: Όταν το σεξ και η κατασκοπεία συγκρούστηκαν στη βρετανική πολιτική

Ένα από τα πιο διάσημα πολιτικά σκάνδαλα της Βρετανίας του 20ού αιώνα έφερε κοντά τους κόσμους του σεξ, της πολιτικής και της κατασκοπείας. Το 1961, ο Τζον Προφούμο, Υπουργός Πολέμου της Βρετανίας, ξεκίνησε μια σχέση με την Κριστίν Κίλερ, ένα 19χρονο μοντέλο που είχε επίσης σχέση με τον Γεβγκένι Ιβάνοφ, έναν σοβιετικό ναυτικό ακόλουθο.
Οι επικαλυπτόμενες σχέσεις εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια. Ο Profumo είχε πρόσβαση σε ευαίσθητες κυβερνητικές πληροφορίες σε μια εποχή που ο Ψυχρός Πόλεμος εντεινόταν και η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση ήταν στρατηγικοί αντίπαλοι.

Όταν η υπόθεση δημοσιοποιήθηκε το 1963, ο Προφούμο αρχικά αρνήθηκε οποιαδήποτε παρατυπία στη Βουλή των Κοινοτήτων. Τελικά παραδέχτηκε ότι είχε πει ψέματα και παραιτήθηκε από την κυβέρνηση.

Το σκάνδαλο έπληξε σοβαρά τη Συντηρητική κυβέρνηση του Harold Macmillan, ο οποίος παραιτήθηκε το 1963 επικαλούμενος προβλήματα υγείας. Χρησιμοποιήθηκε η Κριστίν Κίλερ σκόπιμα ως σοβιετικό «ερωτικό δόλωμα»; Αυτός ο ισχυρισμός έγινε σημαντικό μέρος της δημόσιας αφήγησης, αλλά δεν προέκυψαν ποτέ οριστικά στοιχεία ότι είχε λάβει εντολή να αποσπάσει μυστικά από την Περοφούμο.
Από τα δωμάτια ξενοδοχείων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Η ψηφιακή εξέλιξη

Καθώς η τεχνολογία προόδευε, το διαδίκτυο άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο στήνονται οι ερωτικές παγίδες. Στο παρελθόν, ένας πράκτορας προσέγγιζε έναν στόχο σε μια διπλωματική δεξίωση, μια επαγγελματική συγκέντρωση ή μια κοινωνική εκδήλωση.
Σήμερα, η πρώτη επαφή θα μπορούσε να είναι ένα αίτημα σύνδεσης στο LinkedIn, ένα μήνυμα στο Instagram ή μια γνωριμία μέσω μιας επαγγελματικής πλατφόρμας δικτύωσης.

Ψεύτικες ταυτότητες, κατασκευασμένες φωτογραφίες και προσεκτικά κατασκευασμένα διαδικτυακά προφίλ μπορούν να βοηθήσουν τους πράκτορες να έρθουν σε επαφή χωρίς να αποκαλύψουν τις προθέσεις τους.
Η διαδικασία μπορεί επίσης να είναι σταδιακή. Ένα άτομο μπορεί να περάσει μήνες καλλιεργώντας μια σχέση, μαθαίνοντας για την προσωπική ζωή, τις επαγγελματικές ευθύνες και τα τρωτά σημεία ενός στόχου πριν επιχειρήσει να αποκτήσει πληροφορίες.
Υπάρχει μια άλλη διάσταση στο σύγχρονη κατασκοπεία με δόλωμα το σεξ: Οι προσωπικές εικόνες και συνομιλίες μπορούν να συλλεχθούν ψηφιακά και στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για εκβιασμό.
Διαμάχη για τον Jensen Huang: Παλιά τακτική κατασκοπείας, νέος στόχος

Ο Huang, ο οποίος συνίδρυσε την Nvidia το 1993 και ηγήθηκε της εταιρείας για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, έγινε μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι επεξεργαστές της Nvidia είναι κεντρικοί στην ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, καθιστώντας την εταιρεία στρατηγικά σημαντική για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον ανταγωνισμό της με την Κίνα.
Η διαμάχη επικεντρώνεται στην αναφερόμενη σχέση του με την Alice Huang, πρώην στέλεχος της Megaspeed International με έδρα τη Σιγκαπούρη, μιας εταιρείας που είχε επιχειρηματική σχέση με την Nvidia.

Σύμφωνα με αναφορές, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών υποψιάζονταν ότι η Alice Huang συνέλεγε πληροφορίες για το Πεκίνο. Η σχέση της με τον Jensen Huang φέρεται να έχει προσελκύσει εξονυχιστικό έλεγχο εν μέσω ερευνών σχετικά με το εάν προηγμένα τσιπ Nvidia διοχετεύονταν σε κινεζικές εταιρείες κατά παράβαση των περιορισμών εξαγωγών των ΗΠΑ.
Οι ισχυρισμοί έθεσαν ερωτήματα σχετικά με το εάν μια προσωπική σχέση θα μπορούσε να έχει παράσχει μια δίοδο στις ξένες μυστικές υπηρεσίες να προσεγγίσουν κάποιον με πρόσβαση σε ευαίσθητες εμπορικές και στρατηγικές πληροφορίες.
Ωστόσο, αυτοί οι ισχυρισμοί που αφορούν την Alice Huang δεν έχουν αποδείξει ότι ο Jensen Huang έγινε σκόπιμα στόχος σε μια επιχείρηση «honeytrap». Ούτε έχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία αποδείξει ότι διαβιβάστηκαν εμπιστευτικές πληροφορίες στις κινεζικές μυστικές υπηρεσίες.

Αλλά το επεισόδιο αναβίωσε ένα ερώτημα με το οποίο οι υπηρεσίες πληροφοριών αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες: Πόσο ευάλωτοι μπορούν να γίνουν ακόμη και οι πιο ισχυροί άνθρωποι όταν η επαγγελματική και η προσωπική τους ζωή διασταυρώνονται;
Για τις υπηρεσίες πληροφοριών, η πρόσβαση σε ένα άτομο μπορεί μερικές φορές να είναι τόσο πολύτιμη όσο η πρόσβαση σε ένα σύστημα υπολογιστή ή σε ένα διαβαθμισμένο έγγραφο. Μια σχέση μπορεί να ανοίξει πόρτες που η συμβατική παρακολούθηση δεν μπορεί. Και το άτομο που προσεγγίζεται μπορεί καν να μην συνειδητοποιεί ότι η σχέση έχει άλλο σκοπό.