Τι είναι ο Στωικισμός; 7 τρόποι με τους οποίους η αρχαία ελληνική φιλοσοφία μπορεί να βελτιώσει τη ζωή σας

Όταν σκεφτόμαστε τι σημαίνει να είσαι στωικός, μπορεί να φανταζόμαστε ένα άτομο που έχει παθητική στάση και είναι χωρίς συναισθήματα. Αλλά ο πραγματικός Στωικισμός, η αρχαία ελληνική σχολή σκέψης που χρονολογείται από το 300 π.Χ., δεν αφορά την αγνόηση των συναισθημάτων, αλλά την αναδιατύπωσή τους: Ουσιαστικά, οι Στωικοί σκέφτονται με όρους ελέγχου, δηλαδή, αλλάζοντας αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε και αποδεχόμενοι αυτό που δεν μπορούμε. Αυτή η αρχαία φιλοσοφία μπορεί να κρύβει το κλειδί για πιο ευτυχισμένες μέρες χωρίς άγχος.

Από τη Μαρία Καλοπούλου

Σήμερα, αυτές οι αρχαίες αρχές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία για προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη, ένα σύστημα σκέψης που αναφέρεται ως Σύγχρονος Στωικισμός.

Ενώ μπορεί να μην είστε εξοικειωμένοι με τα ονόματα των πιο γνωστών πρωτοπόρων Στωικών όπως ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Κλεάνθης ή ο Επίκτητος, πιθανότατα γνωρίζετε πολλούς σύγχρονους επαγγελματίες που βασίζονται στις Στωικές φιλοσοφίες: άτομα όπως οι πρώην Πρόεδροι των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, μαζί με ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Τζορτζ Ουάσινγκτον και ο Τόμας Τζέφερσον. Είναι λογικό μια σχολή φιλοσοφίας που απευθύνεται σε πρώην προέδρους, να έχει κάτι να προσφέρει σε όλους μας.

Ακολουθούν επτά μαθήματα που μπορεί να μας διδάξει ο Στωικισμός και πώς μπορούμε να ενσωματώσουμε τις Στωικές αρχές στη ζωή μας για μια καλύτερη προοπτική, πιο σταθερά συναισθήματα και λιγότερο άγχος.

1. Αποδεχτείτε αυτό που δεν μπορείτε να ελέγξετε

Ένα από τα πιο συνηθισμένα πράγματα που λένε τα παιδιά είναι «Αυτό δεν είναι δίκαιο!». Ακόμα και πριν κατανοήσουν πλήρως τι σημαίνει πραγματικά «δίκαιο», ξέρουν ότι δεν τους αρέσει. Μέχρι να γίνουμε ενήλικες, έχουμε μάθει ότι στην πραγματικότητα, η ζωή είναι συχνά άδικη.

Ο Στωικισμός μας διδάσκει να αποδεχόμαστε αυτή την ατυχή αλήθεια αντί να παλεύουμε εναντίον της, κάτι που μπορεί να μας αφήσει πολύ απογοητευμένους και εξαντλημένους για να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα που πραγματικά μπορούμε να αλλάξουμε.

Όταν γίνεσαι καλός στο να ορίζεις τι είναι εκτός της σφαίρας ελέγχου σου, δεν σπαταλάς τόση ενέργεια προσπαθώντας να καταπολεμήσεις αυτό που είναι άδικο και η ζωή σου φαίνεται αισθητά λιγότερο αγχωτική.

Υπάρχουν πολλά πράγματα στη ζωή που δεν μπορούμε να ελέγξουμε – ο καιρός, τα παγκόσμια γεγονότα, η κυκλοφοριακή συμφόρηση, οι σκέψεις και οι πράξεις των ανθρώπων γύρω μας, για να αναφέρουμε μόνο μερικά.

Η προσπάθεια να το κάνουμε αυτό οδηγεί μόνο σε μεγαλύτερη δυσαρέσκεια, επομένως, σύμφωνα με τους Στωικούς, ο πιο σοφός δρόμος είναι να σταματήσουμε να προσπαθούμε.

Οι Στωικοί πιστεύουν ότι μόλις αποδεχτούμε ότι η ζωή θα είναι δύσκολη και απογοητευτική, μπορούμε να ζήσουμε μια πιο ισορροπημένη ζωή που μας επιτρέπει να αναγνωρίζουμε τόσο τα δυνατά όσο και τα όριά της.

2. Αναγνωρίστε τι μπορείτε να αλλάξετε και αναλάβετε ουσιαστική δράση

Ενώ ο Στωικισμός μας ενθαρρύνει να αφήσουμε πίσω μας ό,τι δεν μπορούμε να ελέγξουμε, είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από μια φιλοσοφία laissez-faire.

Αντίθετα, μας ενθαρρύνει να επικεντρωθούμε στην άλλη πλευρά, δηλαδή στα πράγματα που μπορούμε να αλλάξουμε, και να τα προσεγγίσουμε με ορθολογική σκέψη και δράση.

Για παράδειγμα, αν μεγαλώσατε με γονείς που δεν μπορούσαν να είναι εκεί για εσάς συναισθηματικά, μπορεί λογικά να συνειδητοποιήσετε ότι όταν έρθει η ώρα να γίνετε οι ίδιοι γονείς, θα χρειαστείτε επιπλέον επίπεδα υποστήριξης, είτε αυτό σημαίνει ανάγνωση της σοφίας των ειδικών, αναζήτηση επαγγελματικής καθοδήγησης, είτε ίσως απλώς πίστη στη δική σας γονική διαίσθηση.

Αποδεχόμενοι ότι δεν μπορείτε να αλλάξετε την παιδική σας ηλικία, καθορίζετε επίσης τι μπορείτε και θα θέλατε να αλλάξετε – σε αυτήν την περίπτωση, τη σχέση σας με το δικό σας παιδί και την ικανότητά σας να δημιουργήσετε έναν υγιή και ασφαλή δεσμό μαζί του.

3. Ξεφύγετε από τη δυαδική σκέψη

Οι Στωικοί ήταν σκεπτικοί απέναντι στην ιδέα ότι τα περισσότερα πράγματα στη ζωή είναι είτε όλα καλά είτε όλα κακά.

Όταν προσπαθείτε να είστε «καλοί», ξεφεύγετε από αυτό το είδος ασπρόμαυρης σκέψης. Αυτό δημιουργεί χώρο για μια πιο χρήσιμη, ισορροπημένη φωνή.

Μπορεί να νιώθετε τύψεις επειδή παραδώσατε ένα έργο αργά ή απογοητεύσατε έναν φίλο, αλλά η υιοθέτηση της Στωικής προσέγγισης σημαίνει να υπενθυμίζετε στον εαυτό σας ότι αυτό το ένα περιστατικό δεν καθορίζει ποιοι είστε.

Όταν αναδιατυπώνεις καταστάσεις με αυτόν τον τρόπο, νιώθεις λιγότερο άγχος επειδή τα διακυβεύματα για τα πάντα είναι χαμηλότερα. Αναγνωρίζεις ότι μπορείς να κάνεις λάθη και να είσαι ακόμα καλός άνθρωπος, ή εναλλακτικά, να είσαι καλός σε ένα πράγμα και να χρειάζεσαι βελτίωση σε άλλα.

Αυτό έχει νόημα στη θεωρία, αλλά μπορεί να είναι δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη. Σκεφτείτε μια κατάσταση στην οποία έχετε λάβει πολλά θετικά σχόλια μαζί με μία μόνο κριτική. Πόσο εύκολο είναι να αγνοήσετε τον έπαινο και αντ’ αυτού να κατευθύνετε την εστίασή σας σε αυτό το ένα αρνητικό σχόλιο; Το να μάθετε πώς να εμποδίζετε τη μία πλευρά να επισκιάζει την άλλη είναι μια σημαντική πρακτική για την υγιή ανθρώπινη ανάπτυξη.

Όταν κάτι είναι αποκλειστικά καλό, κινδυνεύετε να θρυμματίσετε την προσεκτικά κατασκευασμένη αίσθηση του εαυτού σας όταν σας επικρίνουν ή αποτυγχάνετε. Αυτό σημαίνει ότι κινδυνεύετε να χάσετε μέρη της ζωής και μπορεί να νιώθετε λιγότερο εμπνευσμένοι ή σίγουροι για να επιδιώξετε αλλαγή ή αξιόλογους στόχους.

4. Να είστε επιφυλακτικοί με τις δικές σας σκέψεις

Η αντίληψη δεν είναι πάντα πραγματικότητα. Αυτή η αρχή του Στωικισμού μας ζητά να αμφισβητήσουμε κατά πόσον οι σκέψεις μας είναι αντικειμενικά αληθείς.

Λέμε στον εαυτό μας πολλά πράγματα κατά τη διάρκεια μιας ημέρας, πολλά από τα οποία δεν είναι αληθινά ή χρήσιμα. Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν «Δεν θα γνωρίσω ποτέ κανέναν σύντροφο» ή «Έκανα απαίσια δουλειά στη συνάντησή μου και τώρα η ομάδα μου με μισεί». Όταν αποδεχόμαστε αυτές τις σκέψεις ως αλήθεια, περιορίζουμε τον εαυτό μας και νιώθουμε άγχος και δυστυχία.

Πώς αμφισβητούμε αυτές τις σκέψεις; Καλό είναι να αναδιατυπώσομε και να κάνουμε ερωτήσεις όπως: «Πόσο αληθινή είναι αυτή η σκέψη σε μια κλίμακα από το μηδέν έως το εκατό;» ή «Τι θα έλεγα σε έναν καλό φίλο αν μου το έλεγε αυτό;».

Η ιδέα είναι να αναζητήσετε λάθη στο δικό σας επιχείρημα. Μόλις αντιμετωπίσετε τις αρνητικές σκέψεις – για παράδειγμα, «Δεν είμαι αρκετά καλός» – ως σημείο προς συζήτηση, σε αντίθεση με αντικειμενικές αλήθειες, συχνά γίνεται σαφές ότι αυτές οι σκέψεις βασίζονται στο συναίσθημα, όχι στη λογική.

5. Καταγράψτε το και μετά ενεργήστε βάσει αυτού

Ο στωικισμός ενθαρρύνει τη μετατροπή των λέξεων σε έργα.

Αυτό μπορεί να σημαίνει καταγραφή σε ημερολόγιο για την ενίσχυση του αναστοχασμού και στη συνέχεια της δράσης, ή ακόμα και τη δημιουργία μιας ενεργής λίστας υποχρεώσεων. Η απόκτηση της συνήθειας να γράφετε οτιδήποτε σας κεντρίζει, σας εμπνέει ή σας βοηθάει να πραγματοποιήσετε αυτές τις σκέψεις.

Η πράξη της καταγραφής πραγμάτων ενισχύει μια σύνδεση με την εσωτερική μας φωνή και μπορεί να μας βοηθήσει να ξεκαθαρίσουμε τι πραγματικά θέλουμε στη ζωή. Αυτό το είδος συνειδητής ζωής μας ευθυγραμμίζει με τις αξίες μας, κάτι που προάγει την εσωτερική ευτυχία.

6. Εκτιμήστε τη στιγμή

Μια κεντρική έννοια στον Στωικισμό είναι αυτή του memento mori, που στα λατινικά σημαίνει «Θυμήσου να πεθάνεις».

Αυτό μπορεί να μην ακούγεται σαν μια ιδέα που μπορεί να βελτιώσει τη ζωή μας, αλλά το να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι η ζωή είναι πεπερασμένη μπορεί επίσης να μας υπενθυμίσει τι είναι πραγματικά σημαντικό.

Έχετε κατά νου τη δική σας θνητότητα, ώστε να μπορείτε να ζείτε κάθε μέρα με ευγνωμοσύνη και στο παρόν.

Στην πράξη, η έννοια του memento mori μπορεί να μας οδηγήσει να σκεφτούμε πώς θέλουμε να μας θυμούνται οι άνθρωποι, ώστε να μπορούμε να ενσωματώνουμε συνειδητά αυτές τις αξίες στην καθημερινότητα.

Αντί να βυθιζόμαστε σε μικροενοχλήσεις ή μικροπράγματα, μπορούμε αντ’ αυτού να επικεντρωθούμε στην εκτίμηση των ανθρώπων και των πραγμάτων που αγαπάμε, καθώς και στην επίδειξη καλοσύνης και συμπόνιας στον εαυτό μας και στους άλλους.

7. Προετοιμαστείτε για αντιξοότητες

Οι Στωικοί έχουν προτάξει την έννοια του Premeditatio malorum, που στα λατινικά σημαίνει «προμελέτη των κακών».

Όλοι έχουμε ακούσει για τη δύναμη του θετικού οραματισμού, στον οποίο φανταζόμαστε τα πράγματα που θέλουμε να συμβούν και κάνουμε νοερή πρόβα για το πώς θα νιώθαμε γι’ αυτό, προετοιμάζοντας έτσι τον εαυτό μας για την επιτυχία.

Οι Στωικοί υποστηρίζουν την αρνητική οραματοποίηση – δηλαδή, τη φαντασία των αποτυχιών και του πώς θα μπορούσαμε να αντιδράσουμε σε αυτές.

Η έννοια του Premeditatio malorum, ωστόσο, δεν σημαίνει ατελείωτη ανησυχία για το μέλλον. Αντίθετα, είναι η επίγνωση για τα ρεαλιστικά εμπόδια στον δρόμο σας, ώστε να είστε έτοιμοι γι’ αυτά.

Το Premeditatio malorum αφορά την αναγνώριση και τη φαντασία των κακών πραγμάτων που θα μπορούσαν να συμβούν, ώστε να μην βρεθείτε απροετοίμαστοι ,όταν αναπόφευκτα θα συμβούν.

Φαντάζεστε επίσης πώς θα αντιδράσετε σε αυτές τις αρνητικές καταστάσεις με ανθεκτικότητα. Το να περιμένετε πώς θα αντιμετωπίσετε τις αντιξοότητες με χάρη και γενναιότητα μπορεί να είναι μια πράξη πίστης στο δικό σας μέλλον, ό,τι κι αν σας επιφυλάσσει.