Η αυγή της Ανθρωποκαίνου: Πέντε ενδείξεις ότι οι άνθρωποι πυροδότησαν μια νέα γεωλογική εποχή
Ο περιβαλλοντικός μας αντίκτυπος είναι πράγματι βαθύς – ελάχιστη αμφισβήτηση υπάρχει επ’ αυτού – αλλά είναι άραγε σημαντικός σε γεωλογική χρονική κλίμακα, που μετριέται σε εκατομμύρια χρόνια; Και θα αφήσουν οι άνθρωποι ένα διακριτό αποτύπωμα στα στρώματα πετρωμάτων που οι γεωλόγοι του έτους 100.000.000 μ.Χ. ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν για να μελετήσουν τη σημερινή εποχή;
Γράφουν: Jan Zalasiewicz, Ανώτερος Λέκτορας Παλαιοβιολογίας, Πανεπιστήμιο του Leicester και Mark Williams, Καθηγητής Παλαιοβιολογίας, Πανεπιστήμιο του Leicester
Μαζί με άλλα μέλη της Ομάδας Εργασίας για την Ανθρωπόκαινο (Anthropocene Working Group), δημοσιεύσαμε μια μελέτη στο περιοδικό Science που συγκεντρώνει μεγάλο μέρος των σχετικών αποδεικτικών στοιχείων. Τα επιχειρήματα υπέρ της καθιέρωσης της Ανθρωπόκαινου μπορούν να συνοψιστούν σε πέντε άξονες:
1. Άνθρακας στην ατμόσφαιρα
Ο άνθρακας είναι σημαντικός, τόσο λόγω της αυξανόμενης επίδρασής του στην υπερθέρμανση του πλανήτη όσο και επειδή αφήνει γεωλογικά ίχνη μεγάλης διάρκειας.
Τα αυξημένα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα – που είναι πλέον υψηλότερα από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια – εντοπίζονται ως εγκλωβισμένες φυσαλίδες μέσα στο «πέτρωμα» που αποτελείται από τους πάγους των πόλων (το οποίο, γεωλογικά μιλώντας, έχει μικρή διάρκεια ζωής).
Ωστόσο, υπάρχουν και ευρύτερα ίχνη, πιο ανθεκτικά στον χρόνο, υπό τη μορφή μεταβολών στα ισότοπα του άνθρακα (τα οποία απορροφώνται από κάθε ζωντανό οργανισμό) και στα μικροσκοπικά, σχεδόν άφθαρτα σωματίδια ιπτάμενης τέφρας που απελευθερώνονται από κλιβάνους και καμινάδες. Αυτά αφήνουν ένα ανεξίτηλο στίγμα στα στρώματα πετρωμάτων και εδάφους που συσσωρεύονται σήμερα.
2. Προσθέτουμε χημικές ουσίες στο περιβάλλον
Άλλοι χημικοί κύκλοι έχουν υποστεί ακόμη μεγαλύτερες διαταραχές. Στην επιφάνεια της Γης υπάρχει πλέον περίπου διπλάσια ποσότητα αντιδραστικού αζώτου σε σχέση με το παρελθόν, εξαιτίας της μεθόδου Haber-Bosch που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία λιπασμάτων, ενώ και η ποσότητα του φωσφόρου στην επιφάνεια έχει επίσης διπλασιαστεί.
Αυτό μεταβάλλει τη βιολογία και τη χημεία περιβαλλόντων που εκτείνονται από τις λίμνες του μακρινού Βορρά έως τις διογκούμενες «νεκρές ζώνες» των ωκεανών, οι οποίες εντοπίζονται κατά μήκος μολυσμένων ακτών.
Τα τεχνητά ραδιοϊσότοπα που απελευθερώθηκαν από τις εκρήξεις ατομικών βομβών είναι (προς το παρόν) αμελητέα για το περιβάλλον σε σύγκριση με τα προηγούμενα – ωστόσο, έχουν αφήσει και αυτά ένα διακριτό και μετρήσιμο αποτύπωμα σε παγκόσμια κλίμακα.
3. Έχουμε δημιουργήσει νέα υλικά που ενδέχεται να επιβιώσουν περισσότερο από εμάς
Η ανθρώπινη εφευρετικότητα και βιομηχανική δραστηριότητα δημιουργούν χιλιάδες νέα υλικά που δεν θα υπήρχαν χωρίς εμάς: Από ενώσεις σκληρότερες ακόμη και από το διαμάντι, μέχρι το πλαστικό, η παραγωγή του οποίου σημείωσε εκρηκτική άνοδο —από αμελητέες ποσότητες πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε περίπου 300 εκατομμύρια τόνους ετησίως σήμερα.
Πολλά από αυτά τα υλικά αργούν πολύ να φθαρούν και έχουν διασκορπιστεί σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σχεδόν κανένα μέρος δεν είναι ανέγγιχτο. Ακόμη και τα περισσότερα δείγματα λάσπης που λαμβάνονται από απομακρυσμένους πυθμένες ωκεανών περιέχουν πλέον θραύσματα πλαστικού.
Θαμμένα στα ιζήματα, τα υλικά αυτά ενδέχεται να διατηρηθούν σε γεωλογικές χρονικές κλίμακες, σχηματίζοντας νέα πετρώματα και «τεχνο-απολιθώματα» που εξελίσσονται ραγδαία και θα προκαλέσουν τον θαυμασμό των απογόνων μας.
4. Η ίδια η ζωή αλλάζει
Ο ρυθμός των εξαφανίσεων ειδών υπερβαίνει πλέον κατά πολύ τα φυσιολογικά επίπεδα αναφοράς και συνεχώς επιταχύνεται.
Ωστόσο, ίσως ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη σύγχρονη βιολογία —και, κατά συνέπεια, για τη μελλοντική παλαιοντολογία— έχει η πρωτοφανής ανακατανομή φυτικών και ζωικών ειδών μεταξύ ηπείρων και ωκεανών.
Σε αυτή την ομογενοποίηση της ζωής στη Γη προστίθεται ολοένα και περισσότερο η κατευθυνόμενη από τον άνθρωπο εξέλιξη ειδών στη γεωργία, με στόχο τη δημιουργία εντελώς νέων βιολογικών μορφών —όπως το μπρόκολο ή το καλαμπόκι— που δεν απαντώνται στη φύση.
5. Το σύνολο των δεδομένων
Οι αλλαγές αυτές είναι συγκρίσιμες σε κλίμακα με εκείνες προγενέστερων εποχών. Το εξαιρετικά ευρύ φάσμα γεωλογικών ενδείξεων που συνδέονται με την Ανθρωπόκαινο —πολλές εκ των οποίων είναι πρωτόγνωρες για την ιστορία του πλανήτη— καθιστά τη σύγκριση με παλαιότερες εποχές σύνθετη υπόθεση.
Ωστόσο, η συνεκτίμηση όλων των στοιχείων υποδεικνύει μια συνολική κλίμακα αλλαγής τουλάχιστον εξίσου μεγάλη με εκείνη που σηματοδότησε την έναρξη της Ολοκαίνου (της τρέχουσας γεωλογικής μας εποχής) και των περισσότερων άλλων γεωλογικών εποχών.
Συνεπώς, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρούμε ότι η Ανθρωπόκαινος —ιδίως αν οριστεί ως η περίοδος που ξεκίνησε στα μέσα του 20ού αιώνα— αποτελεί πραγματικότητα στο πλαίσιο της ιστορίας του πλανήτη μας.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο όρος θα επισημοποιηθεί άμεσα. Στη συζήτηση υπεισέρχονται και άλλα επιχειρήματα, ενώ ορισμένοι ευρέως διαδεδομένοι γεωλογικοί όροι, όπως το Προκάμβριο (τα πρώτα τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια του πλανήτη), εξακολουθούν να μην έχουν επίσημο ορισμό.
Ωστόσο, αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι μετατοπίζουν το σύστημα της Γης από τη συγκριτική περιβαλλοντική σταθερότητα της Ολοκαίνου σε μια νέα, εξελισσόμενη πλανητική κατάσταση. Και ο αντίκτυπος θα γίνει αισθητός από όλες τις μελλοντικές γενιές ανθρώπων.
ΠΗΓΗ: www.theconversation.com
