H διαδρομή ενός T-shirt από το χωράφι με το βαμβάκι μέχρι… την ντουλάπα μας

Για να καταλάβουμε το πραγματικό κόστος της «γρήγορης μόδας» (fast fashion), ας εξετάσουμε ένα ρούχο που πιθανότατα φοράμε όλοι κάποια στιγμή: το T-shirt. Ανάλογα με τη μάρκα του T-shirt που φοράτε, ενδέχεται να συμβάλλετε σε αυτές τις εκπομπές, καθώς και σε μια μακρά λίστα άλλων περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων. Για να κατανοήσουμε όμως πραγματικά αυτές τις επιπτώσεις, πρέπει να εξετάσουμε την εφοδιαστική αλυσίδα που τις δημιουργεί. Προτού πετάξετε τα παλιά σας ρούχα, θυμηθείτε τη μακρά και δαπανηρή διαδρομή που διένυσε το T-shirt σας —από το χωράφι καλλιέργειας του βαμβακιού μέχρι τη ντουλάπα σας και ξανασκεφτείτε το!

Επιμέλεια: Μαρία Καλοπούλου

Η διαδρομή του νήματος

Τα περισσότερα T-shirt κατασκευάζονται από βαμβάκι, το οποίο καλλιεργείται σε 80 χώρες από 25 εκατομμύρια αγρότες, οι οποίοι παράγουν περίπου 26 εκατομμύρια τόνους ίνας τον χρόνο. Η συμβατική καλλιέργεια βαμβακιού καταναλώνει το 6% των παγκόσμιων φυτοφαρμάκων, παρόλο που καταλαμβάνει μόλις το 2,4% της παγκόσμιας καλλιεργήσιμης γης.

Αυτές οι χημικές ουσίες καταπολεμούν παράσιτα όπως το ροζ σκουλήκι του βαμβακιού (pink bollworm), αλλά μπορούν επίσης να δηλητηριάσουν την άγρια ​​ζωή και τους ανθρώπους. Οι αγρότες τείνουν να χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες συνθετικών λιπασμάτων για να μεγιστοποιήσουν την παραγωγή βαμβακιού, πρακτική που μπορεί να υποβαθμίσει το έδαφος και να μολύνει τα ποτάμια.

Περισσότερο από το 70% της παγκόσμιας παραγωγής βαμβακιού προέρχεται από αρδευόμενες καλλιέργειες, ενώ απαιτείται ποσότητα νερού ίση με ενάμισι ολυμπιακό κολυμβητήριο για την παραγωγή ενός τόνου βαμβακιού.

Για το T-shirt σας μπορεί να έχουν καταναλωθεί 7.000 λίτρα νερού μόνο και μόνο για την καλλιέργεια του βαμβακιού από το οποίο είναι φτιαγμένο. Πρόκειται για τεράστια ποσότητα νερού για ένα μόνο T-shirt, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι το βαμβάκι καλλιεργείται συνήθως σε περιοχές που πλήττονται από ξηρασία.

Ο αγρότης μπορεί να έχει στη διάθεσή του μόλις 10 έως 20 λίτρα νερό την ημέρα για πλύσιμο, καθαριότητα και μαγείρεμα.

Ωστόσο, οι αρνητικές επιπτώσεις ξεκινούν ήδη από την καλλιέργεια των ινών. Το βαμβάκι πρέπει να μετατραπεί σε νήμα, διαδικασία που απαιτεί μεγάλη ποσότητα ενέργειας και αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών άνθρακα στον κύκλο ζωής ενός T-shirt, μετά τη διαδικασία της βαφής.

Στη συνέχεια, το βαμβακερό νήμα πλέκεται για να δημιουργηθεί το ύφασμα από το οποίο φτιάχνεται το T-shirt. Παγκοσμίως, η διαδικασία αυτή παράγει περίπου 394 εκατομμύρια τόνους CO₂ ετησίως.

Τελικές πινελιές

Ακολουθεί η προσθήκη χρώματος στο ύφασμα. Αυτό μπορεί να γίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, αλλά όλοι βασίζονται στη χρήση γλυκού νερού, το οποίο ενδέχεται να μολυνθεί με μικροσκοπικές ίνες ή χημικές ουσίες επιβλαβείς για τα ζώα και τα φυτά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το νερό αυτό απορρίπτεται απευθείας στο περιβάλλον χωρίς επεξεργασία. Για παράδειγμα, στην Καμπότζη, όπου η ένδυση αποτελεί το 88% της βιομηχανικής παραγωγής, η βιομηχανία της μόδας ευθύνεται για το 60% της ρύπανσης των υδάτων.

Η διαδικασία της βαφής απαιτεί μεγάλη ενέργεια για τη θέρμανση του νερού, καθώς οι περισσότερες αντιδράσεις βαφής πραγματοποιούνται σε θερμοκρασία 60°C ή υψηλότερη.

Το χρωματισμένο ύφασμα πρέπει στη συνέχεια να πλυθεί και να στεγνώσει, ώστε να προετοιμαστεί για το τελικό στάδιο: την κατασκευή του ενδύματος.

Συνολικά, για την παραγωγή ενός T-shirt απαιτούνται περίπου 2,6 κιλά CO₂ – ποσότητα που αντιστοιχεί σε διαδρομή 14 χιλιομέτρων με ένα συμβατικό επιβατικό αυτοκίνητο.

Η μεταφορά του T-shirt στο σπίτι σας αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% των συνολικών εκπομπών του ενδύματος. Ωστόσο, από τη στιγμή που φτάνει εκεί, καταναλώνει ενέργεια, νερό και χημικές ουσίες.

Το πλύσιμο, το σιδέρωμα και το στέγνωμα των ρούχων ευθύνονται για το ένα τρίτο των συνολικών κλιματικών επιπτώσεων της ένδυσης. Τα συνθετικά ρούχα, κατασκευασμένα από υλικά όπως ο πολυεστέρας, απελευθερώνουν μικροσκοπικές πλαστικές ίνες κατά το πλύσιμο, οι οποίες καταλήγουν τελικά στα ποτάμια και τη θάλασσα.

Έρευνες δείχνουν ότι τα συνθετικά υφάσματα ευθύνονται για ποσοστό έως και 35% του συνόλου των μικροπλαστικών που ρυπαίνουν τους ωκεανούς. Δυστυχώς, ο μέσος αριθμός των φορών που φοριέται ένα ρούχο προτού πεταχτεί μειώνεται. Έρευνες έδειξαν ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο, ρούχα αξίας άνω των 40 δισεκατομμυρίων λιρών παραμένουν αχρησιμοποίητα στο βάθος των ντουλαπών!

Όταν τελικά απορρίπτονται, 350.000 τόνοι ρούχων καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής κάθε χρόνο. Συχνά, τα ρούχα αυτά έχουν ακόμη μεγάλη διάρκεια ζωής, αρκεί να τους δοθεί η ευκαιρία – το 90% των ρούχων που δωρίζονται είναι κατάλληλα για να διατεθούν στα ράφια των φιλανθρωπικών καταστημάτων. Ωστόσο, αυτό εξαρτάται από το αν οι καταναλωτές θα επιλέξουν να μην πετάξουν τα παλιά τους ρούχα στα σκουπίδια.

Αλλαγή στον τομέα της ένδυσης

Είναι μύθος ότι τα ρούχα της «γρήγορης μόδας» (fast fashion) είναι απαραίτητα κακής ποιότητας. Πολλές εταιρείες δημιουργούν ανθεκτικά προϊόντα, ορισμένα εκ των οποίων διαρκούν διπλάσιο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με αντίστοιχα επώνυμα είδη που κοστίζουν έως και δέκα φορές περισσότερο.

Ένας αυξανόμενος αριθμός επιχειρήσεων προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των ρούχων τους. Ορισμένες εταιρείες του έχουν αρχίσει να προμηθεύονται βαμβάκι, η καλλιέργεια του οποίου απαιτεί λιγότερα φυτοφάρμακα και συνθετικά λιπάσματα, καθώς και λιγότερο νερό. Είναι δυνατή η παραγωγή επαρκούς ποσότητας βαμβακιού υψηλής ποιότητας για την κάλυψη της τρέχουσας ζήτησης, με πολύ μικρότερη κατανάλωση νερού και χρήση φυτοφαρμάκων.

Η μέθοδος βαφής «cold pad batch» απαιτεί έως και 50% λιγότερο νερό, ενέργεια και χημικά σε σύγκριση με τις συμβατικές διαδικασίες, ενώ παράγει και πολύ λιγότερα απόβλητα. Εθελοντικές πρωτοβουλίες, όπως το Σχέδιο Δράσης για τη Βιώσιμη Ένδυση (Sustainable Clothing Action Plan), επιδιώκουν τον καθορισμό ελάχιστων προτύπων ποιότητας για ολόκληρο τον κλάδο.

Μπορείτε κι εσείς να κάνετε τη διαφορά. Η αγορά ρούχων από υπεύθυνες εταιρείες αποτελεί μια καλή αρχή, όπως και το πλύσιμο των ρούχων μόνο όταν είναι πραγματικά απαραίτητο.

Όταν αποφασίσετε να αποχωριστείτε τα ρούχα σας, η δωρεά τους σε φιλανθρωπικές οργανώσεις τους χαρίζει μια δεύτερη ζωή και καθιστά τη μόδα, συνολικά, πολύ πιο φιλική προς το περιβάλλον.

Ελπίζουμε ότι η γνώση σχετικά με την τεράστια προσπάθεια και τους πόρους που απαιτούνται για την κατασκευή των ρούχων μας θα βοηθήσει τους ανθρώπους να κάνουν καλύτερες επιλογές.

Προτού πετάξετε τα παλιά σας ρούχα, θυμηθείτε τη μακρά και δαπανηρή διαδρομή που διένυσε το T-shirt σας —από το βαμβάκι μέχρι τη ντουλάπα σας και ξανασκεφτείτε το.

ΠΗΓΗ: www.theconversation.com