Έκθεση: «Η μόδα γίνεται τέχνη»: Ο σοκαριστικός, σουρεαλιστικός κόσμος της Έλσα Σκιαπαρέλι στο Μουσείο V&A
Αν σας αρέσει η φανταστική μόδα με μια δόση σουρεαλιστικού θαύματος, τότε το έργο της Elsa Schiaparelli θα έρθει ως μια ευπρόσδεκτη, συγκλονιστική ροζ (φυσικά!) επιτυχία. Δύο χρόνια μετά την επιτυχημένη επίδειξη Gabrielle Chanel, η έκθεση «Schiaparelli: Η Μόδα Γίνεται Τέχνη την άνοιξη του 2026» του V&A, αποτίει φόρο τιμής στ μεγάλη της αντίπαλο. Ιταλίδα στην καταγωγή αλλά Γαλλίδα όσον αφορά τη μόδα, η Έλσα Σκιαπαρέλι έχει γίνει συνώνυμο του εκκεντρικού ντυσίματος.
Από τη Μαρία Καλοπούλου
Ο Sir Tristram Hunt, Διευθυντής του Μουσείου V&A, την περιγράφει ως «μία από τις πιο ευφυείς και τολμηρές σχεδιάστριες στην ιστορία της μόδας». Εκτός από την παρουσίαση της μοναδικής ματιάς τής Schiaparelli για έξυπνες ενδυματολογικές λεπτομέρειες, η έκθεση αποτελεί μια μελέτη στην κληρονομιά και τη σημασία των ιστορικών οίκων στο σημερινό τοπίο της μόδας.
Τα κομμάτια που εκτίθενται προσφέρουν έναν διάλογο μεταξύ της πρωτοποριακής μόδας της μεσοπολεμικής περιόδου, όταν άκμασε η Schiaparelli, και της φανταχτερής viral απήχησης του οίκου σήμερα, με επικεφαλής τον Αμερικανό σχεδιαστή Daniel Roseberry.
Τώρα, με την έκθεση «Schiaparelli: Η Μόδα Γίνεται Τέχνη», η αναδρομική έκθεση στο Μουσείο V&A αφιερωμένη στη σχεδιάστρια και το έργο της, ο Tristram Hunt λέει: «Όπως αναλογιζόταν ο Yves Saint Laurent, η Madame Schiaparelli καταπάτησε οτιδήποτε ήταν συνηθισμένο».
Τα εγκαίνια της έκθεσης έγιναν στις 28 Μαρτίου 2026, και είναι η πρώτη στο Ηνωμένο Βασίλειο αφιερωμένη στην πρωτοπόρο σχεδιάστρια. Χαρτογραφεί τις απαρχές του οίκου το 1927 μέχρι την τρέχουσα ενσάρκωσή του υπό τον δημιουργικό διευθυντή Daniel Roseberry.
Εκτίθενται περισσότερα από 400 αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων 100 συνόλων και 50 έργων τέχνης, που μας «ταξιδεύουν» στην εξέλιξη της Schiaparelli, από το φόρεμά της Skeleton του 1938, το μόνο γνωστό σωζόμενο παράδειγμα υπογραφής Schiaparelli, και ένα καπέλο που μοιάζει με αναποδογυρισμένο παπούτσι, και τα δύο σχεδιασμένα σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη Salvador Dalí, μέχρι τις εντυπωσιακές σιλουέτες του σημερινού καλλιτεχνικού διευθυντή Roseberry που φορέθηκαν από την Ariana Grande και την Dua Lipa.
Ο μαγικός κόσμος μίας «σουρεαλιστικής» σχεδιάστριας
Γοητευόταν από αντικείμενα, έργα τέχνης και τα καθημερινά αντικείμενα για να εμπνευστεί τα πρωτοποριακά, σουρεαλιστικά ρούχα της. Μια δημιουργικότητα που άλλαξε για πάντα την Υψηλή ραπτική, τόσο ισχυρό ήταν το όραμα και η σχεδιαστική της ταυτότητα, που ο ομώνυμος οίκος της παραμένει στην πρώτη γραμμή της μόδας περισσότερα από 50 χρόνια μετά τον θάνατό της.
Αυτή η βαθιά βουτιά σε έναν οίκο μόδας που συνεχίζει να κυριαρχεί στην υψηλή ραπτική έχει διαμορφωθεί για χρόνια για το V&A. Η Hunt εξηγεί: «Οι διεπιστημονικές φιλοδοξίες της Schiaparelli είναι ιδιαίτερα συναρπαστικές.
Αγκάλιασε τη φωτογραφία, το θέατρο, τον κινηματογράφο, το design, τη γλυπτική, τις εκτυπώσεις και τους πίνακες ζωγραφικής».
Πάνω απ’ όλα σε αυτή την έκθεση, συναντάμε τη Schiaparelli ως σύντροφο του φουτουρισμού και πρωταγωνίστρια του σουρεαλισμού, συνεργαζόμενη με τον Νταλί, τον Κοκτώ, τον Μαν Ρέι και άλλους.
Η σχεδιάστρια και καλλιτέχνης, που μεγάλωσε ανάμεσα σε βιβλία, αστρονομία, φιλοσοφία και μύθο, που διάβασε τον Σπινόζα και τον Άγιο Αυγουστίνο και αφομοίωσε τη Ρώμη, το Παρίσι και το Λονδίνο ως πνευματικούς αλλά και οπτικούς κόσμους».
Μία διαδρομή καλλιτεχνικής δημιουργίας
Γεννημένη το 1890 στη Ρώμη, η Έλσα Σκιαπαρέλι μεγάλωσε ανάμεσα σε έναν κύκλο αριστοκρατών και διανοουμένων – και ενώ τα πρώτα της χρόνια ήταν άνετα, η ίδια τα θεωρούσε απομονωμένα και παγιδευτικά.
Επαναστατική από τη φύση της και, ως εκ τούτου, επαναστατική στη μόδα, διέφυγε από τις συντηρητικές προσδοκίες των οικείων της και, μετά τη διάλυση του γάμου της, μετακόμισε στη γοητευτική μποέμ ατμόσφαιρα του Παρισιού στις αρχές της δεκαετίας του 1920 με τη μικρή της κόρη, Γκόγκο.
Η ίδια η Schiaparelli εργάστηκε με πνεύμα καλλιτεχνικής δημιουργίας και όχι του εμπορίου. Ένα εισαγωγικό απόφθεγμα αναφέρει: «για μένα ο σχεδιασμός ενδυμάτων δεν είναι επάγγελμα αλλά τέχνη» – μια έξυπνη απάντηση στην Gabrielle Chanel, η οποία την απέρριψε ως «μια Ιταλίδα καλλιτέχνης που φτιάχνει ρούχα».
Η πρώτη της απόπειρα ήταν τα εντυπωσιακά πλεκτά trompe l’oeil – μικρά μαύρα πουλόβερ με λευκούς φιόγκους intarsia. Φόρεσε ένα σε ένα γεύμα και έλαβε την πρώτη της παραγγελία από έναν αγοραστή της Νέας Υόρκης για 40 κομμάτια. Το άστρο της ανέτειλε θεαματικά και από το 1935, είχε την έδρα της στην Place Vendôme 21, απασχολώντας πάνω από 400 υπαλλήλους που παρήγαγαν περισσότερα από 7.000 ενδύματα υψηλής ραπτικής ετησίως.
Εργαζόταν σε μια εποχή που οι γυναικείοι ρόλοι ανατρέπονταν. Χρειάζονταν ρούχα που αντιπροσώπευαν έναν νέο κόσμο, καταρρίπτοντας τα έμφυλα εμπόδια (αργά αργά) και τις γυναίκες να βγαίνουν από το σπίτι.
Οι φλάπερ της δεκαετίας του 1920 είχαν πετάξει τους κορσέδες. Αυτές οι γυναίκες ήθελαν κάτι περισσότερο. Η μόδα, όπως η Schiaparelli έδειξε, μπορούσε να είναι διαποτισμένη με πνευματική λογική και δύναμη.
Όπως είπε η ίδια, «σε δύσκολους καιρούς, η μόδα είναι πάντα εξωφρενική». Τα ρούχα της ήταν σίγουρα μια ένδοξη απόσπαση της προσοχής από το πυρετώδες πολιτικό τοπίο της μεσοπολεμικής περιόδου.
«Εδώ ίδρυσε τον οίκο μόδας της και σφυρηλάτησε τις πιο διαρκείς συμμαχίες της, όχι με παραδοσιακούς μόδιστρους αλλά με την avant-garde», λέει ο ανώτερος επιμελητής υφασμάτων και μόδας του V&A, Sonnet Stanfill.
Η Σκιαπαρέλι ακολουθεί την επίδειξη του ταλέντου της στη δημιουργία της γκαρνταρόμπας της αστικής γυναίκας της δεκαετίας του 1930. Ενώ η Schiaparelli είναι πλέον συνώνυμη με τη μοντέρνα λάμψη και τα βραδινά ρούχα που τραβούν την προσοχή, ο οίκος της αρχικά σχεδιάστηκε ως μια συλλογή αθλητικών ρούχων.
Η πρώτη της μπουτίκ στο Παρίσι άνοιξε με την πινακίδα «Schiaparelli Pour Le Sport», αλλά σύντομα επεκτάθηκε σε πρακτικά καθημερινά ρούχα, Pour la Ville, που περιλάμβαναν κοστούμια με παντελόνια (ασυνήθιστα για τις γυναίκες εκείνη την εποχή) μαζί με κομψά ραμμένα ταγιέρ.
Οι εντυπωσιακές συλλογές βραδινών ρούχων της, Pour le Soir, περιλαμβάνουν μερικές από τις πιο ευρηματικές δημιουργίες τής σχεδιάστριας, από ένα λαμπερό χρυσό φόρεμα λαμέ μέχρι ένα βραδινό κοστούμι με απλικέ άλογα τσίρκου.
Δύο πράγματα που καθόρισαν τις πρώτες συλλογές της Schiaparelli ήταν η επιλογή των υλικών και του χρώματος. Η ιδιοφυΐα της Schiaparelli έγκειται τόσο στο θέαμα όσο και επίσης στην καινοτομία.
Πρωτοστάτησε στη χρήση μη συμβατικών υλικών: πλαστικά, φερμουάρ ως ορατά σχεδιαστικά χαρακτηριστικά, έντομα και εκτυπώσεις εφημερίδων, αναβαθμίζοντας την καθημερινότητα σε κάτι εξαιρετικό.
Το χαρακτηριστικό της χρώμα, το Shocking Pink, ήταν μια δήλωση – τολμηρή, ασεβής και αδύνατο να αγνοηθεί. Μια αντιπαράθεση με τις παστέλ αποχρώσεις της Chanel – τον μεγαλύτερο αντίπαλο της Schiaparelli εκείνη την εποχή – αυτό το Shocking Pink ήταν μια δήλωση με περισσότερους από έναν τρόπους.
Έπειτα, υπάρχει το χρώμα. Το Shocking Pink – αυτό το καυτό, έντονο φούξια – κυκλοφόρησε το 1937, ονομασμένο από το εμβληματικό της άρωμα Shocking, το μπουκάλι του οποίου είναι περίφημο χυτό από τις μετρήσεις του κορμού της Mae West.
Η Schiaparelli διεκδίκησε την απόχρωση τόσο ολοκληρωτικά που έγινε τόσο χαρακτηριστικό όσο και το σουρεαλιστικό της πνεύμα. Όπως το έθεσε η ίδια, ήταν «ζωογόνο, όπως όλο το φως και τα πουλιά και τα ψάρια στον κόσμο μαζί».
Πρώτον, απέδειξε την τάση της Schiaparelli να ξεπερνά τα όρια, αλλά και το ενδιαφέρον της για τον Σουρεαλισμό. Η έντονη ματζέντα απόχρωση ήταν μια επιτυχία μεταξύ των «it» κοριτσιών τής εποχής όπως η Diana Vreeland και η Daisy Fellowes, αλλά και των σταρ του Χόλιγουντ, με την Zsa Zsa Gabor να εμφανίζεται στην ταινία Moulin Rouge του 1952 και την Marilyn Monroe στο Gentlemen Prefer Blondes ένα χρόνο αργότερα.
Δεν ήταν μόνο η ικανότητά της να σοκάρει – κάτι που σαφώς απολάμβανε, δίνοντας τον τίτλο της αυτοβιογραφίας της του 1954 «Shocking Life» – αλλά και η ικανότητά της να υπερβαίνει τους κόσμους της μόδας και της τέχνης που την έκανε τόσο ενδιαφέρουσα.
Ο κύκλος των Σουρεαλιστών
Μαζί με τον Jean Cocteau, τον Salvador Dalí, την Leonor Fini, τον Man Ray και πολλούς άλλους, έφερε την ασέβεια και τη δημιουργικότητα της μοντέρνας τέχνης στα σχέδιά της ακόμη και στα σαλόνια υψηλής ραπτικής της.
Ο Νταλί θεωρούσε το Σαλόνι της στο Παρίσι την καρδιά του σουρεαλιστικού Παρισιού και εδώ, στην καρδιά της τρέχουσας έκθεσης, εκτίθεται το Φόρεμα Αστακού – σχεδιασμένο από τη Schiaparelli και τον Νταλί μαζί το 1937, το οποίο φόρεσε η Wallis Simpson – μαζί με το εμβληματικό Τηλέφωνο Αστακού του Νταλί που δημιουργήθηκε την επόμενη χρονιά.
Η ιστορικός τέχνης Rosalind McKever εξηγεί: «Τα μοναδικά μοντέρνα και μεταμορφικά σχέδια της Elsa Schiaparelli αιχμαλωτίζουν τη φαντασία των καλλιτεχνών του κύκλου της.
Η Schiaparelli ανέθεσε επίσης σε καλλιτέχνες να δημιουργήσουν έργα και σχέδια για τις διαφημίσεις και τις μπουτίκ της, και οι φιλίες της ενέπνευσαν πολλά πορτρέτα που αντανακλούσαν το εκλεκτικό της γούστο, όπως έργων των Man Ray και Cecil Beaton.
Η McKever προσθέτει: «Έχουμε επίσης έναν πίνακα του Pablo Picasso της Nusch Éluard. Η Nusch φοράει αξεσουάρ Schiaparelli και μερικά κλιπ αγγέλου, και όταν έφτασε στο στούντιο του Πικάσο, αυτός γοητεύτηκε από αυτά τα αξεσουάρ και εμπνεύστηκε να δημιουργήσει ένα πορτρέτο που πραγματικά ενσαρκώνει τον τίτλο της έκθεσής μας: “Schiaparelli: Η Μόδα Γίνεται Τέχνη”».
Οι συνεργασίες της Schiaparelli με καλλιτέχνες όπως ο Alberto Giacometti – ο οποίος δημιούργησε σπάνια κουμπιά για τη σχεδιάστρια και η Ελβετο-Γερμανίδα καλλιτέχνιδα Meret Oppenheim, η οποία συνέλαβε το γούνινο βραχιόλι του οίκου το 1936, συνεχίζουν να καθορίζουν όχι μόνο την κληρονομιά της, αλλά και τον κόσμο της υψηλής ραπτικής.
Με τα δικά της λόγια, «ο σχεδιασμός φορεμάτων δεν είναι για μένα επάγγελμα αλλά τέχνη». Το 1939, η εφημερίδα The New Yorker δήλωσε ότι ένα φόρεμα από τη Schiaparelli κατατάσσεται σαν ένας σύγχρονος καμβάς.
Το 1931, η Σκιαπαρέλι έλαβε τη γαλλική υπηκοότητα και, δύο χρόνια αργότερα, επέκτεινε την επιρροή της στο Λονδίνο με το άνοιγμα μιας μπουτίκ στην οδό Άπερ Γκρόσβενορ του Μέιφερ.
«”Δεν ήταν οι Ρωμαίοι οι μεγάλοι κατακτητές της Αγγλίας;”», ρωτάει στην αυτοβιογραφία της», αστειεύεται η Χαντ. «Αγαπούσε αυτή τη χώρα. την ελευθερία της έκφρασης, την τέχνη της, τις παραδόσεις της, τα εξοχικά σπίτια, τη μοναρχία, τους ομίλους και τη λογοτεχνία των φρικτών μυστηρίων δολοφονιών. «Πάνω απ’ όλα, αγαπώ πολύ τους Άγγλους», έγραψε, «γιατί είναι τρελοί, τρελοί, τρελοί».
Το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου οδήγησε τη Schiaparelli να κλείσει το κατάστημά της στο Mayfair του Λονδίνου και εγκαινίασε μια ταραχώδη περίοδο κατά την οποία έφυγε από τη Γαλλία για τη Νέα Υόρκη. Υόρκη.
Το σαλόνι της στο Παρίσι κατασχέθηκε από τη γερμανική διοίκηση, και μάλιστα είχε ως αποτέλεσμα να παρακολουθείται από το αμερικανικό FBI ως ύποπτη για κατασκοπεία.
Κυκλοφόρησε την πρώτη της μεταπολεμική συλλογή το 1945, αλλά οι αμετάκλητες συνέπειες του πολέμου, οδήγησαν τα σχέδιά της σε πτώση της δημοτικότητας, με τις γυναίκες να εγκαταλείπουν τη σουρεαλιστική μόδα της για το New Look του Dior του 1947, το οποίο ενσάρκωσε τη διακριτική γοητεία.
Λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, η Schiaparelli θα έπαυε να λειτουργεί. Ο Stanfill λέει: «Συνταξιοδοτήθηκε το 1954 και ο οίκος της παρέμεινε αδρανής για πολλά χρόνια μέχρι που η αγορά του το 2006 άνοιξε τον δρόμο για την αναβίωσή του.
Η νέα εποχή του Οίκου
Υπό τον Daniel Roseberry, καλλιτεχνικό διευθυντή από το 2019, το Maison Schiaparelli επανεμφανίστηκε είναι μια ζωτική δύναμη στη σύγχρονη υψηλή ραπτική. Ο Roseberry έχει δείξει έντονη ευαισθησία στο ανυπάκουο πνεύμα της ιδρύτριάς του, μεταφράζοντάς το παράλληλα για το κοινό τού 21ου αιώνα.
Τα σχέδιά του με τις εντυπωσιακές σιλουέτες και τα επιχρυσωμένα ανατομικά μοτίβα απηχούν την αυθεντική τόλμη της Schiaparelli. Η έκθεση κορυφώνεται με ένα μεγάλο φινάλε του μεγαλείου του Roseberry.
Έχοντας αναλάβει τα ηνία εδώ και επτά χρόνια, έχει επανεφεύρει πλήρως την κληρονομιά της Schiaparelli με έμφαση στην καλλιτεχνία και την ικανότητα των παριζιάνικων τεχνικών υψηλής ραπτικής, διασφαλίζοντας τελικά ότι το όνομα Schiaparelli αποτελεί, για άλλη μια φορά, βασικό στοιχείο στις σύγχρονες γκαρνταρόμπες των ερμηνευτών, των καλλιτεχνών και των κορυφαίων δημιουργών του σήμερα.
Αναγνωρίσιμες στιγμές της μόδας κατά τη διάρκεια της θητείας του που εκτίθενται στο V&A περιλαμβάνουν το λευκό γιλέκο και το cargo παντελόνι σε συνδυασμό με ένα λαμπρό ρομποτικό μωρό που φορούσε το μοντέλο Maggie Maurer στην επίδειξη υψηλής ραπτικής Άνοιξη 2024, το λαμπερό κατακόκκινο φόρεμα που φορούσε η Ariana Grande για την εμφάνισή της στα Όσκαρ του 2025, καθώς και μια μοντέρνα ασπρόμαυρη και χρυσή εκδοχή του φορέματος Skeleton που σχεδιάστηκε για την Dua Lipa για τις Χρυσές Σφαίρες του 2024.
Μιλώντας για τα highlights, ο Hunt προσθέτει: «Το Φόρεμα με Σκελετό, το Φόρεμα με Δάκρυα, το Ανάποδο Καπέλο με Παπούτσια και το Φόρεμα με Αστακό – η Schiaparelli αποκάλυψε πώς η μόδα έγινε θέατρο για το ασυνείδητο, το παράλογο, το υπέροχο.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η έκθεση μεταφέρει την ενέργεια της Schiaparelli στο παρόν με τις δημιουργίες του Daniel Roseberry και βλέπουμε ότι ο Roseberry κατανοεί κάτι ουσιώδες για την Elsa Schiaparelli: ότι αυτές οι αξέχαστες στιγμές μόδας δεν αφορούν μόνο τη σιλουέτα αλλά και την πρόταση.
Schiaparelli: Fashion Becomes Art at V&A, Cromwell Road, South Kensington, London SW7 2RL
28 March – 8 November 2026
vam.ac.uk
