Πώς το κόκκινο κραγιόν έγινε σύμβολο του φεμινισμού, έμβλημα ανυπακοής και δράσης

Η ιστορία του κόκκινου κραγιόν είναι συνυφασμένη με τον αγώνα για την ενδυνάμωση των γυναικών, καθώς η χρήση του εξελίχθηκε από σύμβολο κοινωνικού στιγματισμού σε έμβλημα ανυπακοής και δράσης. Συνδέθηκε με την άνοδο της γυναίκας που δεν φοβόταν να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της. Αυτής που αγκάλιασε τη δική της δύναμη και ανθεκτικότητα και διεκδίκησε αυτό που δικαιωματικά της ανήκε. Της γυναίκας που έσφυζε από αυτοπεποίθηση, χωρίς πλέον να νιώθει την ανάγκη να δικαιολογεί τον αισθησιασμό της. Γιατί ήταν μια γυναίκα που μπορούσε να φοράει κόκκινο όποτε ήθελε!

Από τη Μαρία Καλοπούλου

Πρώιμος στιγματισμός και αντίσταση

Πριν από τη δεκαετία του 1920, το κραγιόν στον Δυτικό κόσμο ήταν κάτι που τα «καλά κορίτσια» δεν φορούσαν. Οι γυναίκες απέφευγαν να φορούν κραγιόν λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων, εθνοτικών πολιτισμικών παραδόσεων και εννοιών αξιοπρέπειας.

Υπήρχε μια ισχυρή σύνδεση μεταξύ κραγιόν και πορνείας και η πεποίθηση ότι η αλλαγή του προσώπου κάποιου παρενέβαινε στο έργο του Θεού.

Λόγω των προκαταλήψεων κατά του κραγιόν, το κραγιόν έχει χρησιμοποιηθεί για να αντισταθεί και να αμφισβητήσει τα έμφυλα πρότυπα για τις φεμινίστριες, καθιστώντας το εργαλείο πολιτικής εμπλοκής και ακτιβισμού για την αναθεώρηση των κοινωνικών κανόνων και την προώθηση της κοινωνικής αλλαγής.

Αυτές οι πράξεις αντίστασης κυμαίνονται από την καθημερινότητα, έως τη συλλογική και τη θεσμοθετημένη. Οι ιστορικές απαγορεύσεις κατά του κραγιόν – είτε νόμιμες είτε λόγω κοινωνικού στιγματισμού – απλώς οδήγησαν την πρακτική της ομορφιάς στο παρασκήνιο, με τις γυναίκες να επινοούν εναλλακτικές λύσεις, όπως το πάτημα των χειλιών σε κόκκινο χαρτί κρεπ, το γλείψιμο των χειλιών με κόκκινες κορδέλες και σύνθετες σπιτικές συνθέσεις.

Σουφραζέτες, η ηρωική αναπαράσταση του κραγιόν και η Elizabeth Arden!

Η ηρωική αναπαράσταση της χρήσης κραγιόν – ιδιαίτερα του κόκκινου κραγιόν – ως πράξη δράσης μπορεί να εντοπιστεί στο κίνημα των Σουφραζετών, το οποίο υπερασπιζόταν το δικαίωμα ψήφου των γυναικών στις αρχές του 20ού αιώνα.

Το 1912, η επιχειρηματίας μακιγιάζ Elizabeth Arden διένειμε σωληνάρια με το κραγιόν της «Red Door Red» σε 15.000 σουφραζέτες κατά τη διάρκεια της πορείας τους στη Νέα Υόρκη.

Αγωνιζόμενες για τα δικαιώματα των γυναικών, οι Σουφραζέτες απεικονίστηκαν ως ανδρικές «ουρλιάζουσες αδελφές» που δεν συμμορφώνονταν με τους κανόνες των φύλων.

Για να διαλύσουν τέτοιες αντιλήψεις, οι Σουφραζέτες προσπάθησαν να παρουσιάζουν μια πιο θηλυκή εμφάνιση, φορώντας ντελικάτα λευκά φορέματα με μωβ και πράσινες πινελιές – τα χρώματα της βασιλικής οικογένειας και της ανάπτυξης.

Το πρώτο φεμινιστικό κίνημα σημείωσε τεράστια επιτυχία, καθώς είχε ως αποτέλεσμα την παραχώρηση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες. Και το κόκκινο κραγιόν, που κάποτε είχε ατιμαστεί, έγινε εξέχον σύμβολο του φεμινισμού.

Ωστόσο, ως πράξη ανυπακοής, φορούσαν επίσης κόκκινο κραγιόν – με την σαφή πρόθεση να αποκρούσουν τους άνδρες λόγω της ιστορικής κοινωνικής απαγόρευσης του κραγιόν.

Το κόκκινο κραγιόν… πολέμησε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Από το 1939 έως το 1945, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το μακιγιάζ χρησιμοποιήθηκε για να διαταράξει τους ανδρικούς κώδικες εξουσίας κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Το κόκκινο κραγιόν, το οποίο περιφρονήθηκε από τον Αδόλφο Χίτλερ, έγινε σύμβολο ανθεκτικής θηλυκότητας και πατριωτισμού.

Η έννοια του αγώνα και της γυναικείας συμμετοχής στον πόλεμο αντικατοπτρίστηκε στα ονόματα που δόθηκαν στα κραγιόν, όπως τα «Fighting Red!», «Patriot Red!» και «Grenadier Red!».

Υπήρχαν επίσης αφίσες προπαγάνδας κατά τη διάρκεια του πολέμου, όπως η εμβληματική εικόνα της Ρόζι, που απεικόνιζαν γυναίκες με απαλό κόκκινο κραγιόν.

Η απελευθέρωση της γυναικείας σεξουαλικότητας

Το 1953, το κραγιόν έγινε σύμβολο κάτι που μια γυναίκα μπορούσε να φορέσει για να ευχαριστήσει τον εαυτό της και να εξερευνήσει τη σεξουαλικότητά της, ως ένα σεξουαλικά αυτόνομο, ενεργό και επιθυμητό υποκείμενο.

Η προώθηση του κραγιόν ως κάτι που φορούσε μια γυναίκα για τη δική της ευχαρίστηση και ικανοποίηση εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη διαφήμιση «Fire and Ice» της Revlon, η οποία ρωτούσε τις γυναίκες:

«Είστε φτιαγμένες για τη Φωτιά και τον Πάγο;», με το πρόσωπο της μάρκας Dorian Leigh να ποζάρει με αυτοπεποίθηση αλλά και σαγηνευτικά, ντυμένη με ένα εφαρμοστό, λαμπερό φόρεμα, με έντονα κόκκινα χείλη και χωρίς έναν άντρα στο οπτικό πεδίο.

Η διαφήμιση Fire & Ice της Revlon έδωσε τη δυνατότητα στις γυναίκες να φορούν μακιγιάζ για τον εαυτό τους για πρώτη φορά, βγάζοντας τους άνδρες από την εξίσωση.

Έθεσε ερωτήσεις όπως: «Κοκκινίζετε όταν φλερτάρετε;» ή «Θα έβαφες πλατινέ τα μαλλιά σου χωρίς να συμβουλευτείς τον άντρα σου;». Αν απαντούσατε «ναι» σε 8 από τις 15 ερωτήσεις, τότε ήσασταν έτοιμες για το κραγιόν. Στόχος ήταν να δείξουν ότι υπήρχε λίγο κακό σε κάθε γυναίκα, ακόμα κι αν ήταν μία μικροαστή σύζυγος που πήγαινε στην εκκλησία.

Συμπερίληψη και εκπροσώπηση στη σύγχρονη εποχή

Για πολύ καιρό, η προώθηση του κραγιόν βασικά αντιπροσώπευε τις λευκές γυναίκες και σήμαινε ότι η πρόσβαση σε καλλυντικά προϊόντα ήταν ιστορικά δύσκολη για τις έγχρωμες γυναίκες. Ωστόσο, η αγορά αλλάζει σιγά σιγά.

Το 2017, η μάρκα Fenty Beauty της τραγουδίστριας/διασημότητας Rihanna από τα Μπαρμπάντος πιστώνεται με την ανατροπή της σύγχρονης βιομηχανίας ομορφιάς, σχεδιάζοντας πιο φυλετικά συμπεριληπτικά χρώματα χειλιών για να συμπληρώσουν μια σειρά από τόνους δέρματος.

Επιπλέον, η σειρά έχει προωθηθεί από ένα ποικίλο και συμπεριληπτικό φάσμα γυναικών. Την ίδια χρονιά, το Mented, που είναι συντομογραφία του pigmented, ιδρύθηκε από την KJ Miller και την Amanda E. Johnson, δύο Αφροαμερικανίδες που ήταν και οι δύο απογοητευμένες από την αδυναμία εύρεσης nude κραγιόν. Η Mented λάνσαρε έξι nude και ουδέτερα κραγιόν σχεδιασμένα για πιο σκούρους τόνους δέρματος.

Επίσης, το 2017, η 69χρονη Maye Musk ονομάστηκε πρέσβειρα της μάρκας CoverGirl για την καμπάνια «I am what I makeup».

Το 2012, το fashion icon Iris Apfel, ηλικίας περίπου 90 ετών, συνεργάστηκε με την MAC Cosmetics για να δημιουργήσει μια σειρά από «αναμφισβήτητα τολμηρά» κραγιόν, που αντιπροσωπεύουν ένα βήμα προς την ανατροπή των αντιλήψεων περί ομορφιάς που βασίζονται στην ηλικία.