Απαγόρευση των social media για κάτω των 16 ετών – Eίναι η λύση;
Με αφορμή τις πρόσφατες συζητήσεις για την επιβολή ορίου ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναλύουμε γιατί η απαγόρευση δεν είναι η λύση και πώς η σωστή ρύθμιση και η εκπαίδευση μπορούν να προστατεύσουν ουσιαστικά τα παιδιά μας. Το δραστικό αυτό μέτρο μάλλον δεν θα λύσει το πραγματικό πρόβλημα, καθώς το επιχειρηματικό μοντέλο αυτών των πλατφορμών παραμένει επικίνδυνο για όλους μας.
Γράφει η Tony D Sampson, Reader in Digital Communication, University of Essex
Επιμέλεια: Σοφία Κροκιδά
Γιατί η απαγόρευση των social media στους κάτω των 16 δεν είναι η λύση
Απέναντι στην αυξανόμενη ανησυχία των ενηλίκων για το περιεχόμενο παιδικής κακοποίησης και την ψυχική υγεία των παιδιών, οι πρόσφατες εκκλήσεις για απαγόρευση της πρόσβασης των ατόμων κάτω των 16 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι κατανοητές. Αντανακλούν το γνήσιο γονικό άγχος για τους κινδύνους του διαδικτύου.
Αυτοί οι κίνδυνοι δεν είναι αφηρημένοι. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι νέοι εκτίθενται σε βίαιες, μισογυνικές κουλτούρες και τοξικά ψηφιακά περιβάλλοντα.
Ωστόσο, παρά την έντονη κριτική στα επιχειρηματικά μοντέλα των πλατφορμών που προκαλούν μεγάλο μέρος της σημερινής βλάβης, δεν πρέπει να βιαστούμε να υποστηρίξουμε την απαγόρευση.
Και όχι επειδή υπερασπιζόμαστε τις πολιτικές της Silicon Valley, ούτε επειδή θεωρούμε τα social media αβλαβή. Αλλά επειδή η κατάσταση είναι πιο σύνθετη.
Η αντίθεση στην απαγόρευση βασίζεται στο ότι αυτή στηρίζεται σε αμφισβητήσιμες παραδοχές για την ευαλωτότητα των εφήβων και παραβλέπει τις ευρύτερες βλάβες που παρουσιάζουν τα μοντέλα των πλατφορμών για όλους τους χρήστες. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα αυστηρό καθεστώς ρύθμισης και εκπαίδευσης για όλες τις ηλικιακές ομάδες.
Η εσφαλμένη αντίληψη για την ψηφιακή εμπειρία
Η συζήτηση υπέρ της απαγόρευσης βασίζεται συχνά σε μια ωμή και περιορισμένη αντίληψη των ενηλίκων για τις online εμπειρίες των νέων. Συχνά υπερεκτιμάται η επίδραση των Μέσων στην προσοχή και άλλες εγκεφαλικές λειτουργίες, ενώ υποτιμάται η σημασία της εκμάθησης των ψηφιακών πολιτισμών στην καθημερινή κοινωνική, πολιτική και δημιουργική ζωή των νέων.
Υπάρχουν βαθύτερα ζητήματα στα επιχειρηματικά μοντέλα που δομούν τις ψηφιακές εμπειρίες. Το “doomscrolling” έχει αναμφίβολα αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις. Ως εφεύρεση της «οικονομίας της προσοχής», οι ατελείωτες ροές ειδήσεων δεν είναι τυχαίες: Διαμορφώνονται από σχεδιαστικές επιλογές που κρατούν τους χρήστες να σκρολάρουν πολύ πέρα από το σημείο που τους είναι ωφέλιμο.
Αυτά τα συστήματα είναι βελτιστοποιημένα για μετρήσεις αλληλεπίδρασης και όχι για τη δική μας ευημερία. Οι πλατφόρμες δεν πωλούν περιεχόμενο, πωλούν τη σπανιότητα της προσοχής μας στους διαφημιστές.
Το πρόβλημα εδώ δεν είναι ότι οι κάτω των 16 ετών είναι μοναδικά ευάλωτοι στις οθόνες. Είναι ότι όλοι οι χρήστες πλοηγούνται σε συστήματα κατασκευασμένα για να μεγιστοποιούν την απόσπαση προσοχής. Η προσοχή δεν εξαφανίζεται. Αιχμαλωτίζεται και ανακατευθύνεται.
Ρύθμιση και όχι απαγόρευση
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι έφηβοι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερους κινδύνους. Όμως, η απαγόρευση δεν θα τους εξαλείψει. Οι νέοι είναι ικανοί να παρακάμπτουν τους περιορισμούς μέσω VPN ή ψεύτικων λογαριασμών. (Το πρόσφατο παράδειγμα της Αυστραλίας, το αποδεικνύει).
Όταν μια πολιτιστική πρακτική ωθείται στην παρανομία, γίνεται πιο μυστική, λιγότερο εποπτευόμενη και συχνά πιο επικίνδυνη. Επιπλέον, η απαγόρευση τείνει να αυξάνει την επιθυμία.
Τα social media δεν γίνονται λιγότερο δελεαστικά επειδή απαγορεύονται. Γίνονται σύμβολο επανάστασης και status, καθιστώντας δυσκολότερο για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να εμπλακούν ανοιχτά.
Στην Ελλάδα, όπως και σε όλο τον κόσμο, οι παγκόσμιες πλατφόρμες συνεχίζουν να λειτουργούν με περιορισμένη λογοδοσία. Οι εταιρείες της Silicon Valley έχουν γίνει πολύ ισχυρές για να αυτορυθμίζονται.
Τα social media είναι μια βιομηχανία μέσων, όπως ο κινηματογράφος ή η τηλεόραση, όμως αναπτύχθηκαν χωρίς συντακτική ευθύνη ή επιβαλλόμενα πρότυπα. Η απάντηση δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η αυστηρή ρύθμιση: σαφείς κανόνες, διαφάνεια και ουσιαστική εποπτεία των αλγορίθμων.
Η σημασία της ψηφιακής εκπαίδευσης
Η ψηφιακή εκπαίδευση είναι πλέον απαραίτητη. Η κατανόηση του πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι είναι ζωτικής σημασίας για να αντιληφθούμε πώς η προσοχή μας χειραγωγείται και πωλείται.
Τα social media δεν είναι μόνο ενημερωτικά, αλλά και συναισθηματικά. Οι πλατφόρμες εμπορεύονται την οργή, την επιβεβαίωση, το άγχος και την ανάγκη του «ανήκειν».
Η εκπαίδευση στα μέσα πρέπει να υπερβαίνει τον έλεγχο των γεγονότων (fact-checking). Πρέπει να περιλαμβάνει μια «εκπαίδευση των αισθήσεων»: να μαθαίνουμε να διακρίνουμε τις εμπορευματοποιημένες συναισθηματικές εμπειρίες από μια πραγματικά ανθισμένη online ζωή.
Δεν πρόκειται απλώς για να διδάξουμε στους νέους να αντιστέκονται στις πλατφόρμες, αλλά για να τους εξοπλίσουμε με τα εργαλεία ώστε να αναγνωρίζουν πώς σχεδιάζονται οι εμπειρίες τους και πώς κατευθύνεται η προσοχή τους.
Αν θέλουμε να προστατέψουμε τους νέους, πρέπει να ρυθμίσουμε τη βιομηχανία των social media και να τους εκπαιδεύσουμε. Αυτή η προσέγγιση είναι πιο απαιτητική, αλλά αντιμετωπίζει το πρόβλημα στη ρίζα του.
ΠΗΓΗ: www.theconversation.com
