Γιατί νιώθουμε περισσότερη νοσταλγία το φθινόπωρο;
Η επιθυμία να ξαναδείς την αγαπημένη σου σειρά κάθε φθινόπωρο δεν είναι τυχαία! Οι εποχιακές αλλαγές βιώνονται ως μικρές απώλειες, επομένως η αναδρομή σε κάτι οικείο μας προσφέρει ένα αίσθημα σταθερότητας. Το φθινόπωρο είναι γεμάτο αισθητηριακά ερεθίσματα που μπορούν να πυροδοτήσουν σωματικές μνήμες προτού καν συνειδητοποιήσουμε τη σύνδεση. Κι αυτή η έλξη προς τη νοσταλγία μπορεί να μοιάζει σχεδόν ακούσια αλλά και παρηγορητική. Οι ψυχολόγοι εξηγούν τους λόγους γιατί νιώθουμε πιο έντονο αίσθημα νοσταλγίας το φθινόπωρο.
Από τη Μαρία Καλοπούλου
Η νοσταλγία δεν είναι απλώς μια γλυκόπικρη διάθεση: Το να βυθιζόμαστε σε μια ανάμνηση με ευγνωμοσύνη μπορεί να ενισχύσει τα θετικά συναισθήματα και να μας βοηθήσει να αποχαιρετήσουμε το παρελθόν, προχωρώντας παράλληλα προς το μέλλον.
Πολλοί από εμάς έχουμε μια αγαπημένη σειρά, ταινία ή μουσική που μας προσφέρει παρηγοριά και στην οποία επιστρέφουμε με την αλλαγή της εποχής.
Γιατί το φθινόπωρο μας προκαλεί νοσταλγία
Με την αλλαγή στο χρώμα των φύλλων, τη σταδιακή πτώση της θερμοκρασίας και την ετήσια επιστροφή του ζεστού καφέ, η μετάβαση από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο μπορεί να κάνει την αναδρομή στο παρελθόν ιδιαίτερα ελκυστική, ανεξάρτητα από τον ενθουσιασμό μας για τη νέα εποχή.
Οι μεταβάσεις συνεπάγονται αλλαγή, και η αλλαγή εμπεριέχει από τη φύση της την έννοια της απώλειας· έτσι, αυτά τα «τέλη» —όσο μικρά κι αν είναι— τα βιώνουμε ως μια μορφή απώλειας, εξηγεί η ψυχολογία.
Η αναδρομή σε κάτι οικείο μας προσφέρει ένα αίσθημα συνέχειας και σταθερότητας, το οποίο αναζητούμε όταν νιώθουμε ότι το έδαφος κάτω από τα πόδια μας μετατοπίζεται.
Αυτές οι απώλειες μπορεί να πάρουν διάφορες μορφές. Για κάποιους, το τέλος του καλοκαιριού σηματοδοτεί το κλείσιμο μιας πιο ξέγνοιαστης περιόδου.
Η έναρξη της νέας σχολικής ή ακαδημαϊκής χρονιάς μπορεί επίσης να φέρει μαζί της την επιστροφή στις υποχρεώσεις. Για τους μαθητές, αυτό παίρνει τη μορφή νέων προκλήσεων ή άγνωστων περιβαλλόντων. Και για τους γονείς, η περίοδος της επιστροφής στο σχολείο σηματοδοτεί το πέρασμα του χρόνου ή το σταδιακό άδειασμα της οικογενειακής εστίας. Τέλος, όπως και η Πρωτοχρονιά, το φθινόπωρο φέρνει μαζί του το βάρος των προσδοκιών για ένα νέο ξεκίνημα ή για έναν «νέο εαυτό».
Το φθινόπωρο είναι γεμάτο ερεθίσματα που ξυπνούν αναμνήσεις
Το φθινόπωρο είναι επίσης γεμάτο αισθητηριακά ερεθίσματα που μπορούν να ανασύρουν σωματικές αναμνήσεις, προτού καν συνδέσουμε συνειδητά το ερέθισμα με μια συγκεκριμένη ανάμνηση.
Ακόμη και πριν καταλάβουμε τι μας θυμίζουν αυτά τα ερεθίσματα, παρασυρόμαστε σε αναμνήσεις που είναι εγγεγραμμένες στο σώμα ή στο νευρικό μας σύστημα. Αυτός ο τύπος μνήμης είναι «σιωπηρός» – δηλαδή πρόκειται περισσότερο για μια σωματική αίσθηση παρά για κάτι που μπορούμε εύκολα να περιγράψουμε με λόγια.
Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για το ίδιο τμήμα του συστήματος μνήμης που καταγράφει τραύματα τα οποία συνέβησαν πριν αποκτήσουμε τη δυνατότητα ομιλίας, όταν ήμασταν ακόμη βρέφη.
Αν και οι μυρωδιές τείνουν να αποτελούν τα πιο ισχυρά ερεθίσματα για την ανάκληση αναμνήσεων, οποιοδήποτε από τα δίκτυα αισθητηριακής μνήμης μας —είτε οπτικό είτε ακουστικό— μπορεί να έχει παρόμοια επίδραση.
Και το φθινόπωρο προσφέρει πλήθος πιθανών ερεθισμάτων: την πρώτη μυρωδιά καπνού από ξύλα που αναμειγνύεται με τον δροσερό αέρα, τη μυρωδιά των υγρών ή ξερών φύλλων, ή εκείνο το κερί με άρωμα φθινοπώρου που βγάζετε κάθε χρόνο.
Η αλλαγή στα χρώματα των φύλλων, το νωρίτερο ηλιοβασίλεμα και το ιδιαίτερο χρυσαφένιο φως του φθινοπώρου μπορούν [επίσης] να κάνουν μια συνηθισμένη στιγμή να φαντάζει οικεία.
Οι μεταβολές στο κελάηδημα των πουλιών και η γνώριμη φωνή ενός σχολιαστή αγώνων ποδοσφαίρου την Κυριακή μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ισχυρά ερεθίσματα φθινοπωρινών αναμνήσεων.
Η αγαπημένη σας σειρά είναι ευχάριστη το φθινόπωρο
Το αίσθημα νοσταλγίας μπορεί να αποκαλύψει τι είναι αυτό που ίσως χρειαζόμαστε καθώς μεταβαίνουμε σε μια νέα εποχή. Η τάση προς τη νοσταλγία συχνά υποδηλώνει ότι αναζητούμε κάτι που προσφέρει ασφάλεια.
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την αντιμετώπιση νέων κεφαλαίων στη ζωή μας, τα οποία ενδέχεται να φαντάζουν ξένα, απειλητικά ή υπερβολικά δύσκολα για να τα διαχειριστούμε.
Αυτή η επιθυμία ίσως εξηγεί γιατί τείνουμε να επιστρέφουμε σε γνώριμες τηλεοπτικές σειρές, ταινίες ή βιβλία —όπου ορισμένοι χαρακτήρες φαντάζουν σαν παλιοί φίλοι και γνωρίζουμε ήδη την κατάληξη της ιστορίας— αντί να ξεκινάμε κάτι εντελώς καινούργιο.
Ο εγκέφαλός μας τείνει να προτιμά το προβλέψιμο έναντι του απρόβλεπτου, επισημαίνουν οι ψυχολόγοι, προσθέτοντας ότι συνδέουμε το άγνωστο με έναν βαθμό κινδύνου και απειλής για την ασφάλειά μας, καταστάσεις που ίσως δεν είμαστε πάντα πρόθυμοι να αντιμετωπίσουμε.
Έτσι, καθώς αλλάζουν οι εποχές και ερχόμαστε αντιμέτωποι —συνειδητά ή ασυνείδητα— με την αβεβαιότητα για το τι μέλλει γενέσθαι (είτε πρόκειται για αλλαγές στον καιρό είτε για αλλαγές στη ζωή μας με την έναρξη της νέας περιόδου), το να βρίσκουμε σταθερά σημεία αναφοράς σε οικεία και απολύτως προβλέψιμα πράγματα λειτουργεί εξαιρετικά καθησυχαστικά για το νευρικό μας σύστημα.
Η επιστροφή σε γνώριμες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της ζωής μας —όπως η παρακολούθηση μιας οικείας σειράς ή η ανάγνωση ενός αγαπημένου βιβλίου— μπορεί να μας επανασυνδέσει με τον παλιό μας εαυτό και με την εικόνα της ζωής μας την εποχή που βιώναμε αυτές τις εμπειρίες για πρώτη φορά.
Πώς να αξιοποιήσουμε τις θετικές πτυχές της νοσταλγίας
Αντί να μας αφήνει απλώς με μια αίσθηση μελαγχολίας για το παρελθόν, η νοσταλγία μπορεί, στην πραγματικότητα, να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την ενίσχυση της συναισθηματικής μας ευεξίας.
Η νοσταλγία λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη για θετικά συναισθήματα και οι έρευνες δείχνουν πως αντλούμε αίσθημα ευεξίας προσμένοντας το μέλλον, απολαμβάνοντας το παρόν και αναπολώντας το παρελθόν.
Το να αφιερώνουμε χρόνο για να βυθιστούμε σε μια ανάμνηση με ευγνωμοσύνη και εκτίμηση μπορεί να μας βοηθήσει να αναδείξουμε και να ενισχύσουμε καθοριστικές στιγμές χαράς, σύνδεσης και βαθιού νοήματος.
Η νοσταλγία μπορεί επίσης να μας δώσει τον χώρο να θρηνήσουμε και να αποχαιρετήσουμε το παρελθόν με υγιή τρόπο, καθώς καλούμαστε να διαχειριστούμε τις προκλήσεις ενός άγνωστου μέλλοντος.
Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους: ένας νέος αναπολεί τα σχολικά χρόνια του λυκείου ενώ ετοιμάζει τις αποσκευές του για το πανεπιστήμιο, ένας γονιός αναθυμάται με συγκίνηση την πρώτη μέρα του παιδιού του στο νηπιαγωγείο καθώς εκείνο ετοιμάζεται για το Γυμνάσιο, ή αναμνήσεις από παλιές γιορτές έρχονται στην επιφάνεια καθώς πλησιάζουμε σε αυτές τις ίδιες περιστάσεις χωρίς τα αγαπημένα μας πρόσωπα για πρώτη φορά.
Η αναδρομή στο παρελθόν, αν και ενίοτε δύσκολη, μας βοηθά να ενσωματώσουμε τα βιώματά μας και να δώσουμε νόημα στη ζωή. Με αυτόν τον τρόπο, αντλούμε όφελος από τους ανθρώπους, τα μέρη και τις εμπειρίες που διαμόρφωσαν τη ζωή μας, αναγνωρίζοντας τι παραμένει κομμάτι του εαυτού μας καθώς προχωράμε μπροστά.
