Έκθεση του V&A «Marie Antoinette Style»: Η εκθαμβωτική παρουσίαση του στυλ της Μαρίας Αντουανέτας
Στην εντυπωσιακή έκθεση του μουσείου V&A «Marie Antoinette Style» στο Λονδίνο, η καταδικασμένη βασίλισσα της Γαλλίας αναδιαμορφώνεται ως το πρώτο σύγχρονο είδωλο της μόδας: Μία γυναίκα που κατάλαβε τη δύναμη και τον κίνδυνο της εικόνας. Η πολύκροτη έκθεση επανεξετάζει την κληρονομιά της παρακολουθώντας πώς η γκαρνταρόμπα μιας βασίλισσας έγινε τόσο το όπλο της όσο και η καταστροφή της.
Από τη Μαρία Καλοπούλου
Στις Βερσαλλίες, τα ρούχα δεν ήταν ποτέ απλώς διακόσμηση – ήταν διπλωματία. Κάθε κορδέλα, κάθε βολάν, κάθε πουδραρισμένη μπούκλα μεταδίδουν ιεραρχία και πρόθεση. Και κανείς δεν το κατάλαβε αυτό πιο ενστικτωδώς από τη Μαρία Αντουανέτα.
Η έφηβη που ξεριζώθηκε από τα παλάτια της Βιέννης μεταμορφώθηκε στην απόλυτη κυρίαρχη του στυλ, δίνοντας τον τόνο για τη μόδα όχι μόνο στη Γαλλική βασιλική αυλή αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Σήμερα, πάνω από δύο αιώνες μετά τον θάνατό της, το Μουσείο Victoria & Albert του Λονδίνου επανεξετάζει την κληρονομιά της με την πολύκροτη Έκθεση «Marie Antoinette: Style», μια πολυτελή έκθεση που διαρκεί από τις 20 Σεπτεμβρίου 2025 έως τις 22 Μαρτίου 2026.
Με περισσότερα από 250 αντικείμενα – συμπεριλαμβανομένων σπάνιων ενδυμάτων, κοσμημάτων και πορτρέτων, πολλά δανεισμένα από το Παλάτι των Βερσαλλιών – η έκθεση παρακολουθεί πώς η γκαρνταρόμπα μιας βασίλισσας έγινε τόσο το όπλο της όσο και η καταστροφή της.
«Αμφισβητούμε την ιδέα ότι το στυλ και η μόδα της είχαν να κάνουν με την υπερβολή και ότι η μόδα γενικά ήταν ένα είδος άδειου αντιπερισπασμού για εκείνη. Νομίζω ότι ο κόσμος θα δει τι εξαιρετικό γούστο είχε και πόσο τολμηρή και μοντέρνα μπορούσε να είναι στις επιλογές της», λέει η Δρ. Sarah Grant, Ανώτερη Επιμελήτρια στο V&A σε μια συνέντευξη με το The Cultivist.
«Τονίζουμε ότι δεν είχε πολιτική εξουσία και ότι ως βασίλισσα αναμενόταν να καλλιεργήσει και να προωθήσει τις γηγενείς βιομηχανίες – αυτή ήταν η ήπια δύναμή της και ήταν πολύ καλή σε αυτήν.
Αναμενόταν επίσης να δημιουργήσει ένα βασιλικό θέαμα – να εμφανιστεί – με τον ίδιο τρόπο που η Βασίλισσα Ελισάβετ Β’, είπε «Πρέπει να με δουν για να με πιστέψουν» – ήταν σημαντικό στην εποχή της Μαρίας Αντουανέτας για έναν μονάρχη να είναι εμφανώς ορατός και κατάλληλα βασιλικός – στην πραγματικότητα, όταν αρχίζει να αποσύρεται από το προσκήνιο, γίνεται ιδιαίτερα αντιδημοφιλής», λέει η Δρ. Grant.
Τον 18ο αιώνα, η Γαλλία ήταν η παγκόσμια πρωτεύουσα της μόδας και η γκαρνταρόμπα της βασίλισσας χρησίμευε ως ένα είδος βασιλικού ανακοινωθέντος.
Τα φορέματά της καθόριζαν τις τάσεις από τη Βιέννη μέχρι την Αγία Πετρούπολη, αλλά προκαλούσαν επίσης οργή στην πατρίδα. Αυτό που εξόργισε περισσότερο τους επικριτές της δεν ήταν τα έξοδά της, αλλά η ατομικότητά της.
Η βασίλισσα υποτίθεται ότι θα εκπροσωπούσε τη γαλλική μόδα, όχι θα την επανεφεύρει. Όταν εμφανίστηκε με το άκομψο πουκάμισο à la Reine, ένα χαλαρό φόρεμα από μουσελίνα εμπνευσμένο από την αγροτική απλότητα, η ελίτ του Παρισιού σκανδαλίστηκε.
Έφυγαν οι κορσέδες και τα κρινολίνα, και μαζί τους, η ψευδαίσθηση της υποταγής. Οι επικριτές της την χαρακτήρισαν επιπόλαιη, είτε ντυνόταν πλούσια είτε απλά. Σε κάθε περίπτωση, ήταν ένοχη υπερβολής.
Αλλά, τι συνέβη στα ρούχα της μετά τον θάνατό της; Η Επανάσταση σφράγισε τη μοίρα της, και αυτή της γκαρνταρόμπας της Μαρίας Αντουανέτας. Σύμφωνα με τις Βερσαλλίες, καθώς ο όχλος εισέβαλε στις Βερσαλλίες το 1789, τα κάποτε διάσημα φορέματά της λεηλατήθηκαν ή καταστράφηκαν.
Αυτό που σώζεται σήμερα είναι εύθραυστα κειμήλια: ένα ζευγάρι μεταξωτές παντόφλες, μερικά δαντελένια μανίκια, η αχνή μυρωδιά πούδρας και αρώματος. Στο Μουσείο V&A, αυτά τα θραύσματα χρησιμεύουν ως προσωπικά στοιχεία μιας γυναίκας της οποίας η εικόνα εξακολουθεί να καθορίζει τις ιδέες μας για την πολυτέλεια και την πτώση.
Αλλά η μετά θάνατον ζωή της Μαρίας Αντουανέτας στη μόδα ήταν κάθε άλλο παρά τραγική. Οι σχεδιαστές έχουν εδώ και καιρό μιμηθεί την αισθητική της: παστέλ μεταξωτά, κορσέδες, πουδραρισμένες περούκες, ως συντομογραφία της επιείκειας και της ανυπακοής.
Κανείς πιο διάσημος από τον John Galliano, του οποίου η εμμονή με τη βασίλισσα κορυφώθηκε στην επίδειξη υψηλής ραπτικής Άνοιξη/Καλοκαίρι 2000 “Masquerade & Bondage” για τον Dior, που διοργανώθηκε μέσα στις ίδιες τις Βερσαλλίες.
Μοντέλα παρέλασαν στην Αίθουσα των Καθρεφτών με κορσέδες και αποδομημένο τούλι, μια πανκ επανερμηνεία του ροκοκό μεγαλείου, αν μπορείτε να φανταστείτε ένα τέτοιο παράδοξο.
Ο Galliano ισχυρίστηκε ότι οι βασίλισσες χρησιμοποιούν τη μόδα σαν πανοπλία, ένα συναίσθημα που θα μπορούσε εξίσου εύκολα να περιγράψει τη δική του θεατρική βασιλεία στον Dior.
Η έκθεση του V&A αποτυπώνει το ίδιο παράδοξο: τη μόδα ως απελευθέρωση και ως ευθύνη. Μετακινούμενη από τη περίτεχνη λαμπρότητα της πρώιμης αυλικής ενδυμασίας στην ποιμενική αυτοσυγκράτηση του Petit Trianon.
Σκιαγραφεί το πορτρέτο μιας γυναίκας που διαπραγματεύεται αδύνατες προσδοκίες: καταδικασμένη για σπατάλη, και στη συνέχεια γελοιοποιημένη για την επιλογή τής απλότητας. Τελικά, αυτό που φορούσε δεν είχε ποτέ να κάνει μόνο με το γούστο, αλλά με τη δύναμη.
«Επαναλαμβάνουμε, αν και είναι ήδη ευρέως αποδεκτό στους ακαδημαϊκούς και επιμελητικούς κύκλους, ότι δεν χρεοκόπησε τη Γαλλία. Καταρρίπτουμε συγκεκριμένους μύθους, όπως το μπολ με το στήθος που υποτίθεται ότι είναι φτιαγμένο με βάση το στήθος της, τη φράση «ας φάνε παντεσπάνι» και το σκάνδαλο με το διαμαντένιο κολιέ που την έφερε στα γόνατα, αλλά με το οποίο δεν είχε καμία απολύτως ανάμειξη», λέει η Δρ. Σάρα Γκραντ, Ανώτερη Επιμελήτρια στο V&A.
«Λαμβάνουμε υπόψη την αντίδραση εναντίον της και τον μισογυνισμό που αντιμετώπισε, ο οποίος έχει συναρπαστικές παραλληλίες σήμερα για τις γυναίκες στο δημόσιο βίο.
Λαμβάνουμε υπόψη πώς υποστήριξε τις νέες τεχνολογίες και αγκάλιασε πτυχές της σκέψης του Διαφωτισμού – ιδιαίτερα όσον αφορά τα παιδιά και τη μητρότητα. Όλα αυτά βοηθούν στην ανάλυση του στυλ της, αλλά και στο να δείξουμε σε ποιο βαθμό ο μύθος ξεπέρασε την πραγματικότητα», λέει.
Πάνω από 230 χρόνια μετά τον θάνατό της, η επιρροή της Μαρίας Αντουανέτας παραμένει – όχι μόνο σε οίκους υψηλής ραπτικής όπως ο Dior και η Vivienne Westwood, αλλά και στην ατελείωτη γοητεία της ποπ κουλτούρας με την αισθητική της υπερβολής. Από την παστέλ βιογραφική ταινία της Σοφία Κόπολα μέχρι τη selfie στην ντουλάπα της influencer, η κληρονομιά της μοιάζει παράξενα μοντέρνα.
Η έκθεση «Στυλ Μαρίας Αντουανέτας» δείχνει τόσο την πολυτέλεια όσο και τους περιορισμούς στη ζωή της βασίλισσας. Ασχολείται τόσο με την ιστορία όσο και με τη σύγχρονη κληρονομιά της Μαρίας Αντουανέτας στη μόδα και την ποπ κουλτούρα.
Υπό τον τίτλο «Μαρία Αντουανέτα εις μνήμη: Η γέννηση μιας λατρείας του στυλ», το φόρεμα Dior του John Galliano, εμπνευσμένο από τη Μαρία Αντουανέτα, εκτίθεται μαζί με τις δημιουργίες Dior της Maria Grazia Chiuri για την εκπομπή «Marie Antoinette» του BBC και ρούχα υψηλής ραπτικής από σχεδιαστές όπως οι Moschino, Chanel, Erdem, Vivienne Westwood και Valentino. Μαζί με φωτογραφίες των Tim Walker και Robert Polidori, αναδεικνύουν τη συνεχή επιρροή της Μαρίας Αντουανέτας στον παγκόσμιο κόσμο της μόδας.
