Τα συναισθήματα είναι… «κολλητικά»! Πώς μεταδίδονται και μάλιστα ασυνείδητα

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι όταν κάποιος στο δωμάτιο είναι αγχωμένος ή εκνευρισμένος, η ένταση εξαπλώνεται γρήγορα σε όλους; Ή ότι όταν βρίσκεσαι με έναν ιδιαίτερα χαρούμενο άνθρωπο, η διάθεσή σου ανεβαίνει χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί; Η ψυχολογία έχει έναν όρο γι’ αυτό το φαινόμενο: emotional contagion, δηλαδή τη «μετάδοση» των συναισθημάτων από άτομο σε άτομο. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που λειτουργεί συχνά ασυνείδητα και επηρεάζει τον τρόπο που αισθανόμαστε μέσα σε μια ομάδα, σε μια σχέση ή ακόμη και στον χώρο εργασίας.

Από τη Μαρία Καλοπούλου

Τι είναι η μετάδοση συναισθημάτων

Ο όρος περιγράφει την τάση των ανθρώπων να «συγχρονίζονται» συναισθηματικά μεταξύ τους. Σύμφωνα με την κοινωνική ψυχολογία, όταν βρισκόμαστε κοντά σε άλλους ανθρώπους, τείνουμε ασυνείδητα να μιμούμαστε μικρές εκφράσεις του προσώπου, τον τόνο της φωνής ή τη στάση του σώματος.

Αυτή η ανεπαίσθητη μίμηση μπορεί να επηρεάσει και το συναίσθημα που βιώνουμε. Για παράδειγμα, όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο να χαμογελά, είναι πιο πιθανό να χαμογελάσουμε κι εμείς — και αυτό μπορεί πραγματικά να βελτιώσει τη διάθεσή μας.

Το φαινόμενο έχει μελετηθεί εκτενώς από τους ψυχολόγους Elaine Hatfield, John Cacioppo και Richard Rapson, οι οποίοι περιέγραψαν το emotional contagion ως μια βασική μορφή ανθρώπινης συναισθηματικής επικοινωνίας.

Ό ρόλος του εγκεφάλου

Ένας από τους μηχανισμούς που εξηγούν αυτή τη διαδικασία είναι το σύστημα των λεγόμενων «κατοπτρικών νευρώνων». Αυτά τα νευρικά κύτταρα ενεργοποιούνται τόσο όταν κάνουμε μια πράξη όσο και όταν βλέπουμε κάποιον άλλον να την κάνει.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός μας «αντιγράφει» σε μικρό βαθμό την εμπειρία του άλλου. Έτσι, όταν βλέπουμε έντονα συναισθήματα — χαρά, άγχος, θυμό — το νευρικό μας σύστημα μπορεί να αντιδρά με παρόμοιο τρόπο.

Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα

Η μετάδοση συναισθημάτων παρατηρείται συχνά σε ομάδες, σε χώρους εργασίας αλλά και σε κοινωνικές συγκεντρώσεις. Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν ότι η διάθεση ενός ηγέτη ή προϊσταμένου μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την ομάδα.

Ένας αγχωμένος ή έντονα αρνητικός τόνος μπορεί να αυξήσει το στρες των εργαζομένων, ενώ μια πιο ήρεμη και θετική στάση μπορεί να βελτιώσει τη συνεργασία.

Παραδείγματα συναισθηματικής μετάδοσης

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα για το πώς μπορεί να «κολλήσετε» ασυνείδητα συναισθήματα:

• Ένας φίλος αφηγείται μια θλιβερή ιστορία. Σε απάντηση, καταλήγετε να νιώθετε λύπη ακόμα κι αν δεν έχετε βιώσει ποτέ αυτή την εμπειρία.
• Ένας σερβιτόρος σας χαμογελάει καθώς πλησιάζει το τραπέζι και εσείς ασυνείδητα χαμογελάτε πίσω, νιώθοντας ζεστά και φιλόξενα.
• Ένας συνάδελφος ανησυχεί για την ολοκλήρωση μιας εργασίας, οπότε αρχίζετε να νιώθετε κι εσείς άγχος, παρόλο που δεν μπορείτε να εντοπίσετε τον λόγο.
• Ένας ήρεμος, ενθουσιώδης ηγέτης μπορεί να επηρεάσει την ομάδα του ώστε να έχει ένα πιο θετικό ηθικό. Ενώ ένας υπερβολικά επικριτικός ή αγχωμένος ηγέτης μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.
• Το doomscrolling, ή η ατελείωτη κατανάλωση αρνητικού περιεχομένου, μπορεί να σας κάνει να νιώθετε λύπη, άγχος ή θυμό.
• Το γέλιο μπορεί επίσης να είναι μεταδοτικό.

Πώς να αποφύγετε τη συναισθηματική μετάδοση

«Η αποφυγή της συναισθηματικής μετάδοσης δεν την εξαφανίζει», διευκρινίζει ο Dr. Borland. «Αντίθετα, συχνά ενθαρρύνω τους ανθρώπους να αντιμετωπίζουν αυτά τα συναισθήματα κατά μέτωπο και να αναγνωρίζουν πώς επηρεάζονται η διάθεση και τα συναισθήματά τους όταν βρίσκονται κοντά σε συγκεκριμένα άτομα σε συγκεκριμένες καταστάσεις».

Δείτε πώς μπορείτε να μειώσετε το πλήγμα από τις αρνητικές επιπτώσεις της συναισθηματικής μετάδοσης:

• Δουλέψτε πάνω στην αυτογνωσία σας. Αναγνωρίστε πώς σας κάνουν να νιώθετε οι άλλοι και ελέγξτε τον εαυτό σας σωματικά και συναισθηματικά.
• Χρησιμοποιήστε τεχνικές ενσυνειδητότητας. Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε τον αυτόματο πιλότο παραμένοντας συναισθηματικά παρόντες, κάνοντας διαλογισμό ή εξασκώντας βαθιά αναπνοή.
• Θέστε όρια. Μην εμπλέκεστε σε αρνητικές αλληλεπιδράσεις και απομακρύνετε τον εαυτό σας από άβολες καταστάσεις που δεν σας ικανοποιούν.
• Θυμηθείτε τις επιλογές σας. «Έχετε πάντα την επιλογή για το πώς αντιδράτε σε συναισθηματικές καταστάσεις», δηλώνει ο Δρ. Μπόρλαντ.
• Περιορίστε την κατανάλωση κοινωνικών μέσων και ειδήσεων. Θέστε χρονικά όρια και δώστε προτεραιότητα σε πιο ουσιαστικό ή αισιόδοξο περιεχόμενο.
• Δουλέψτε πάνω στη συνολική σας υγεία και ευεξία. Ασχοληθείτε με σωματική δραστηριότητα, αποφύγετε ανθυγιεινές συμπεριφορές και να είστε προσεκτικοί με το τι τρώτε και πίνετε.

«Μπορεί να είναι πολύ εύκολο να επικεντρωθούμε στα αρνητικά, ειδικά δεδομένου του αγχωτικού κόσμου στον οποίο ζούμε», αναγνωρίζει ο Δρ. Μπόρλαντ. «Είναι σημαντικό να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι έχουμε επιλογή στον τρόπο που αντιδρούμε και στις συμπεριφορές που επιδεικνύουμε».

Γιατί έχει σημασία να το γνωρίζουμε

Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε καλύτερα γιατί η διάθεσή μας επηρεάζεται τόσο έντονα από το περιβάλλον. Μπορεί επίσης να μας κάνει να κατανοήσουμε καλύτερα πώς τα δικά μας συναισθήματα επηρεάζουν τους άλλους.

Σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι συνδέονται συνεχώς, η συναισθηματική «μετάδοση» φαίνεται να είναι ένας από τους πιο αόρατους αλλά ισχυρούς τρόπους με τους οποίους επηρεάζουμε ο ένας τον άλλον.

Μπορούν τα συναισθήματα να μεταδοθούν και online;

Ενδιαφέρον είναι ότι το φαινόμενο φαίνεται να λειτουργεί ακόμη και στα κοινωνικά δίκτυα. Μια μεγάλη μελέτη σε δεδομένα χρηστών του Facebook έδειξε ότι όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε περισσότερο θετικό ή αρνητικό περιεχόμενο στο feed τους, είναι πιο πιθανόν να δημοσιεύσουν αντίστοιχα θετικά ή αρνητικά μηνύματα. Αυτό υποδηλώνει ότι η συναισθηματική επιρροή μπορεί να λειτουργεί ακόμη και χωρίς φυσική παρουσία.

ΠΗΓΗ: CLEAVELAND CLINIC