Τι πραγματικά συμβαίνει όταν πατάμε «διαγραφή»; Η αλήθεια για τα δεδομένα που διαγράφουμε
Η διαγραφή είναι πλέον μέρος της ζωής μας. Στέλνουμε αρχεία και φακέλους σε κάδους ανακύκλωσης, και συχνά ξεφορτωνόμαστε ανεπιθύμητους προσωπικούς λογαριασμούς. Τι πραγματικά συμβαίνει όμως όταν πατάμε «διαγραφή»;
Από τη Σοφία Κροκιδά
Η διαδικασία της διαγραφής συχνά δεν εξηγείται επαρκώς από τον εκάστοτε πάροχο. Η έλλειψη διαφάνειας γύρω από το πώς επεξεργάζονται τα αιτήματα και η απουσία ξεκάθαρης επιβεβαίωσης για διαγραφή δεδομένων συχνά έρχονται στο προσκήνιο μέσα από έρευνες.
Και αυτά τα ζητήματα δεν περιορίζονται μόνο στα λειτουργικά συστήματα. Στις πλατφόρμες κοινωνικές δικτύωσης και σε συνδρομητικές υπηρεσίες οι μηχανισμοί διαγραφής είναι εξίσου ασαφείς. Τέτοιες παρανοήσεις μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στους χρήστες, αφού μπορεί να τους εκθέσουν σε κίνδυνους σχετικούς με την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα.
Μία επιπλέον επιπλοκή είναι ότι πολλοί χρήστες φοβούνται ότι θα χάσουν δεδομένα, αρχεία, φωτογραφίες και βίντεο με μια λανθασμένη διαγραφή, κάτι που έχει ονομαστεί “diagraphephobia” (διαγραφοφοβία).
Αν και δεν πρόκειται για κάποια αναγνωρισμένη παθολογία, έρευνες πάνω στη συμπεριφορά τής ψηφιακής αποθήκευσης δείχνουν ότι κάποιοι χρήστες αγχώνονται μη χάσουν ή διαγράψουν κατά λάθος προσωπικά τους δεδομένα όπως φωτογραφίες και μουσική. Τέτοιου είδους ανησυχίες εκτείνονται στο μέγεθος των προσωπικών δεδομένων που παραμένουν αχρησιμοποίητα αλλά όχι διαγραμμένα, έτοιμα για πιθανή λάθος χρήση.
Διαγραφή ή οριστική εξάλειψη;
Μία κοινή παρανόηση είναι να πιστεύουμε ότι διαγραφή σημαίνει εξάλειψη, δηλαδή η ιδέα ότι ένα στοιχείο που διαγράφηκε δεν είναι πια φανερό, έχει σβηστεί και δεν υπάρχει τρόπος να ανασυρθεί. Αυτό όμως είναι λάθος.
Όταν οι χρήστες διαγράφουν αρχεία τα δεδομένα δεν σβήνονται στην πραγματικότητα. Αυτό που γίνεται είναι ότι το σύστημα χαρακτηρίζει τον αποθηκευτικό χώρο ως επαναχρησιμοποιούμενο και ανανεώνει τα metadata για να καταργήσει τη σύνδεση με το εκάστοτε αρχείο. Αλλά το περιεχόμενο συνήθως μπορεί να ανασυρθεί με τα κατάλληλα εργαλεία, ειδικά όταν τα δεδομένα είναι διπλά σε πολλαπλά συστήματα ή εφαρμογές.
Οι πραγματικά ασφαλείς μέθοδοι οριστικής διαγραφής περιλαμβάνουν τη φυσική καταστροφή του μέσου αποθήκευσης, την αντικατάσταση δεδομένων με νέα δεδομένα ώστε να θαφτεί το πρωτότυπο, και την κρυπτογράφηση των δεδομένων και την καταστροφή του κωδικού.
Ωστόσο, αυτές οι μέθοδοι μπορούν να είναι πολύ δαπανηρές, συχνά αχρηστεύουν τις συσκευές και στο περιβάλλον του cloud είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστούν σωστά.
Το ίδιο ισχύει και για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το περιεχόμενο που διαγράφεις μπορεί να μην εξαλειφθεί ποτέ εντελώς, λόγω των απαντήσεων, των σχολίων ή των διαδικτυακών αρχείων που αποθηκεύουν τα πάντα.
Λογαριασμοί-ζόμπι
Ένας άλλος μύθος είναι ότι αν σβήσεις την εφαρμογή από το κινητό, αυτόματα διαγράφεται και ο λογαριασμός σου. Οι χρήστες συχνά διαγράφουν μια εφαρμογή και πιστεύουν ότι ξεμπέρδεψαν, ενώ ο λογαριασμός τους στην πραγματικότητα παραμένει ενεργός.
Αυτοί είναι οι λεγόμενοι λογαριασμοί-ζόμπι. Εκατομμύρια χρήστες έχουν τέτοιους λογαριασμούς, αφήνοντας τα προσωπικά τους δεδομένα απόλυτα ευάλωτα σε κυβερνο-επιθέσεις και διαρροές.
Η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης φέρνει ένα νέο, τεράστιο ερώτημα: Μπορούν τα δεδομένα μας να διαγραφούν πραγματικά, αν έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ;
Τα συστήματα αυτά απομνημονεύουν εύκολα τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύονται, αλλά το να τα ξεχάσουν είναι πολύ δύσκολο. Στη θεωρία, στην Ευρώπη και σε πολλές χώρες έχουμε το νομικό «δικαίωμα στη λήθη».
Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να απαιτήσουμε την πλήρη διαγραφή των δεδομένων μας από μια πλατφόρμα. Στην πράξη όμως δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες για το πώς θα εφαρμοστεί αυτό στην ΤΝ.
Οι ρυθμιστικές αρχές μπορεί να το απαιτούν, αλλά οι εταιρείες τεχνολογίας συχνά υποστηρίζουν ότι είναι τεχνικά αδύνατον να αφαιρέσουν συγκεκριμένα δεδομένα από έναν ήδη εκπαιδευμένο αλγόριθμο.
Επεξηγηματική διαγραφή
Για να αντιμετωπιστούν όλοι αυτοί οι κίνδυνοι, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για σαφείς, κατανοητές και ξεκάθαρες πληροφορίες γύρω από το πώς λειτουργεί η διαγραφή.
Μια πιθανή προσέγγιση είναι η «επεξηγηματική διαγραφή», ένα πρωτόκολλο που αναπτύχθηκε από τον Mάρβιν Ραμοκαπάνε στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ.
Στόχος του είναι να κάνει τη διαγραφή διαφανή, χωρίς να βομβαρδίζει τον χρήστη με ακαταλαβίστικους όρους. Η διαδικασία χωρίζεται σε έξι κατηγορίες:
1. Τι διαγράφεται
2. Με ποιον τρόπο διαγράφεται
3. Πόσος χρόνος χρειάζεται
4. Ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα
5. Από πού διαγράφονται τα δεδομένα
6. Γιατί
Αυτή η προσέγγιση δίνει στους χρήστες τον έλεγχο, και τους επιτρέπει να επιλέξουν τον τρόπο διαγραφείς που επιθυμούν, μειώνοντας έτσι το άγχος της τυχαίας απώλειας και δίνοντας πιο σαφείς επιλογές ανάκτησης.
Αν και αυτό το μοντέλο δεν εφαρμόζεται ακόμα ευρέως, οι εταιρείες τεχνολογίας θα μπορούσαν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας υιοθετώντας το, αποδεικνύοντας παράλληλα ότι σέβονται τους νόμους προστασίας δεδομένων.
Χρησιμοποιούμε καθημερινά συστήματα που συλλέγουν και αποθηκεύουν τη ζωή μας. Αν αυτά τα συστήματα μας εξηγούσαν ξεκάθαρα τι κρατάνε και τι πραγματικά σημαίνει «διαγραφή», θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε τους κινδύνους και να πάρουμε πίσω τον έλεγχο του ψηφιακού μας αποτυπώματος.
Και ίσως την επόμενη φορά που θα πατήσουμε διαγραφή να ξέρουμε ακριβώς τι κάνουμε.
